Jod – wszystko, co musisz o nim wiedzieć

Jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania całego organizmu. Skąd go czerpać? Czy warto przyjmować go w postaci suplementów? A może lepiej po prostu wdychać jod podczas nadmorskich spacerów? Odpowiadamy na 10 najważniejszych pytań o ten pierwiastek. Konsultacja: Kamila Lipowicz, dietetyk kliniczny z poradni Ajwen (www.ajwendieta.pl).
Jod - co musisz o nim wiedzieć? Kto jest narażony na niedobory jodu, gdzie znaleźć jod i jak go stosować?

1. Do czego potrzebny jest nam jod?

Prawda jest taka, że do prawidłowego funkcjonowania potrzebuje go każda komórka naszego organizmu. Główną funkcją jodu jest udział w biosyntezie hormonów tarczycy, które wywierają ważny wpływ na cały organizm, a także determinują prawidłowy rozwój człowieka. Jod wspomaga również działanie innych gruczołów dokrewnych, czyli trzustki, nadnerczy, przysadki mózgowej, szyszynki, grasicy, narządów płciowych. Ponieważ jest zawarty w śliniankach oraz w błonie śluzowej żołądka, uczestniczy w procesie trawienia.

Potrzebny jest także do prawidłowej pracy układu sercowo-naczyniowego. I ma ogromne znaczenie dla kobiet w ciąży i karmiących, ponieważ m.in. od jego obecności zależy prawidłowy rozwój psychofizyczny dziecka. „Wygląda na to, że aż do okresu dojrzewania chłopcy i dziewczynki potrzebują tyle samo jodu. Zapotrzebowanie na jod wzrasta u dziewczynek, kiedy zaczynają się rozwijać ich piersi i jajniki. W tym okresie jod może być zabierany z tarczycy” – czytamy książce w „Jod leczy”, której autorką jest dziennikarka Lynne Farrow (Wyd. Purana).

2. Czy mamy wystarczającą ilość jodu?

Z danych Światowej Organizacji Zdrowia wynika, że na niedobór tego pierwiastka narażonych jest aż 35 procent ludności Ziemi. W Polsce badania w tym kierunku prowadzone były m.in. w latach 1992-93. Okazało się, że w większości naszego kraju (z wyjątkiem rejonów nadmorskich) panował wówczas niedobór jodu. Aby go zniwelować wprowadzono w życie obligatoryjne jodowanie soli kuchennej. Pozwoliło to na przesunięcie nas z grupy krajów „niedoborowych” do krajów europejskich z wystarczającą podażą jodu, pod warunkiem jednak, że sytuacja będzie cały czas monitorowana.

Jod nad Morzem Bałtyckim.

Niedobór jodu powstaje nie tylko dlatego, że jest go zbyt mało w naszej żywności, wodzie, glebie. „Stał się poważnym problemem zdrowotnym, ponieważ pierwiastek ten jest narażony na rugowanie przez toksyny środowiskowe, takie jak brom, pestycydy i dodatki do żywności. To właśnie one wywołują niedobory jodu” – pisze Lynne Farrow. „W moim przekonaniu najbardziej narażają nas na jego oddziaływanie bromowane środki zmniejszające palność.

Można je znaleźć w dywanach, samochodach, materacach, tapicerce, sprzęcie elektronicznym, dziecięcych piżamach, zasłonach i innych przedmiotach, łącznie z zabawkami. Bromowy pył unosi się z tych rzeczy, jest wdychany i trafia do krwiobiegu. Jod jest biochemicznym antidotum na toksyczny brom, ale jego działanie wymaga czasu” – dodaje autorka książki. „Brom to uporczywy chemiczny łobuz. Jak każdego łobuza, trzeba go osaczyć i przechytrzyć. Właściwa dawka jodu jest waszym sprzymierzeńcem.”

3. Kto i dlaczego może podejrzewać u siebie niedobory jodu?

Jeśli źle się czujesz, a lekarze nie potrafią wskazać przyczyny, być może właśnie niedostatek jodu jest przyczyna twoich problemów. Najczęstszymi objawami niedoboru tego pierwiastka są: osłabienie, skurcze lub bóle mięśni, zimne dłonie i stopy, skłonność do przybierania na wadze,problemy z pamięcią, zaparcia, depresja i bóle głowy, obrzęki, nadmiernie sucha skóra, kruche paznokcie, wypadające włosy (są to objawy bardzo podobne to tych, występujących przy niedoczynności tarczycy).

Kto jest narażony na niedobory jodu? Jod można wdychać nad morzem. Para seniorów na spacerze po plaży z psem.

Jak więc zbadać, czy masz odpowiedni poziom jodu w organizmie?

Ponieważ jod jest usuwany przede wszystkim przez nerki, jego ilość wydalona wraz z moczem jest  dobrym wskaźnikiem, pozwalającym określić poziom wysycenia organizmu jodem. Najlepiej wykonać badanie dobowej zbiórki moczu.

4. Czym grożą niedobory jodu?

Duże niedobory negatywnie wpływają na funkcjonowanie całego organizmu. Często nawet nie zdajemy sobie sprawy, że nasze problemy zdrowotne mogą być spowodowane niedostatkiem jodu, dopóki nie zauważymy poprawy samopoczucia po uzupełnieniu jego zasobów. „Przez ostatnie 40 lat poziom jodu w naszych organizmach spadł o ponad 50 procent” – pisze dr n.med. David Brownstein we wstępie do książki „Jod leczy”.

„Konsekwencje tego faktu są poważne, łącznie z masowym wzrostem zapadalności na choroby piersi, tarczycy, jajników, macicy i prostaty.” Według profesora Stephena A. Hoptiona Canna z Uniwerystetu Kolumbii Brytyjskiej w Vancouver,  niedobór jodu może mieć szkodliwy wpływ na układ sercowo-naczyniowy.

Najbardziej niebezpieczny jest niedobór jodu podczas ciąży (warto zajrzeć do książki „Żywienie niskowęglowodanowe i suplementacja w ciąży”, której autorem jest dr Tomasz Dangel). Zbyt mała ilość tego pierwiastka u ciężarnych kobiet może powodować nieodwracalny niedorozwój mózgu u płodu  oraz kretynizm. Niedobór jodu może być również przyczyną zaburzeń rozrodczości i większej śmiertelności urodzeniowej dzieci.

W dzieciństwie może prowadzić do zaburzeń pracy mózgu, objawiających się m.in. ograniczeniem zdolności uczenia się, zapamiętywania i kojarzenia. Niedobory jodu powodują również przemęczenie, bóle głowy i migreny. Co jednak ważne, uzupełniając poziom jodu w organizmie można wielu problemom zdrowotnym zapobiec lub zatrzymać ich rozwój. „Światowa Organizacja Zdrowia uznaje niedobór jodu za najłatwiejszą do uniknięcia przyczynę upośledzeń umysłowych” – pisze Lynne Farrow.

W licznych badaniach wykazano związek pomiędzy niskim spożyciem jodu a chorobą włóknisto-torbielową piersi (tzw. FDB). Zdaniem dr Davida Derry, autora książki „Breast Cancer and Iodine” („Rak piersi i jod”), nowotwór prostaty pod wieloma względami przypomina raka piersi i również może być związany z niewłaściwym poziomem jodu w organizmie.

5. Gdzie szukać jodu?

Największe jego ilości znajdują się w żywności pochodzenia morskiego, tj. rybach i owocach morza oraz wodorostach. Niestety „istnieje niebezpieczeństwo, że wodorosty mogą zawierać arsen, metale ciężkie, dyspergatory stosowane w wypadku wycieków ropy naftowej oraz inne szkodliwe substancje z wód morskich” – ostrzega Lynne Farrow. Co więcej, tracą znaczną część zawartego w nich jodu po zebraniu. Jeśli więc zechcemy sięgnąć po suplementy z przetworzonych wodorostów, nie będziemy mieć pewności, ile jodu w rzeczywistości zawierają.

Jod w algach i wodorostach oraz owocach morza. Gdzie znaleźć jod?

Natomiast zawartość tego pierwiastka w artykułach spożywczych charakteryzuje się zróżnicowaniem regionalnym. Uzależniona jest m.in. od naturalnej zawartości jodu w ziemi i wodzie oraz warunków, w jakich ta żywność powstaje (duże znaczenie ma tu m.in. sposób nawożenia roślin oraz zawartość jodu w paszy dla zwierząt).

Tabela średniej zawartości jodu w 100 g wybranych produktów spożywczych:

  • sól kuchenna jodowana – 2293 µg
  • dorsz świeży 110 µg
  • mintaj świeży 103 µg
  • makrela wędzona 40 µg
  • ser edamski tłusty 30 µg
  • sardynka w pomidorach 25 µg
  • tuńczyk w oleju 25 µg
  • orzechy laskowe 17 µg
  • brokuły 15 µg
  • szpinak 12 µg
  • ser brie pełnotłusty 11,2 µg
  • jaja kurze 9,5 µg

Na podstawie: Kunachowicz H., Nadolna I., Przygoda B., Iwanow K.: Tabele składu i wartości odżywczej żywności. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2005.

6. Czy warto jeździć po jod nad morze?

Rzeczywiście, dużo wartościowego jodu znajduje się w wodzie morskiej (zwłaszcza chłodnych mórz, jak Bałtyk, gdzie parowanie jest mniejsze). Warto więc zażywać morskich kąpieli, gdy mamy taką możliwość. Dobrze jest także spacerować nad brzegiem morza, wdychając przesycone jodem powietrze. Najlepiej robić to w dni, kiedy pogoda nie sprzyja plażowaniu, czyli gdy są spore fale i silny wiatr (warto więc pojechać nad morze jesienią i wiosną). Drobniutkie kropelki wody unoszą się wówczas w powietrzu, tworząc rodzaj aerozolu przesyconego cennymi pierwiastkami, m.in. właśnie jodem.

Czy warto jeździć po jod nad morze?

Gdy wdychamy „jodowane” powietrze, ten cenny pierwiastek wnika do naszego organizmu przez błony śluzowe dróg oddechowych. Dzięki temu zwiększa odporność, łagodzi reakcje alergiczne, pomaga przy schorzeniach oskrzeli. Niestety, nie liczmy na to, że dwutygodniowy wyjazd uzupełni ilość tego pierwiastka w naszym organizmie na dłużej. Przy zwiększonym zapotrzebowaniu na jod potrzebne jest raczej stałe, regularne dostarczanie jodu z dietą i w postaci suplementów.

7. Czy spożywanie jodowanej soli nie wystarczy?

Wiele osób uważa, że jedzenie jodowanej soli jest wystarczającą podażą tego pierwiastka. Okazuje się jednak, że tak naprawdę do naszych organizmów trafia tylko pewna część jodu, który na początku dodawany jest do soli. Dlaczego? Szacuje się, że od czasu, gdy sól jodowana opuszcza fabrykę, do momentu, gdy trafia do sklepu, traci już połowę pierwotnej zawartości jodu. Po otwarciu opakowania część jodu ulatuje w powietrze (tempo „ucieczki” uzależnione jest od wilgotności powietrza), może więc zostać go naprawdę niewiele.

Badania przeprowadzone przez naukowców z Instytutu Chemii na  Akademii Świętokrzyskiej, Paulinę Figiel, Lucynę Czyż i Artura Michalika potwierdziły, że im dłużej przechowywana jest sól, tym zawartość jodu jest w niej mniejsza. 
Najlepszym rozwiązaniem jest przechowywanie soli w chłodzie, w szczelnie zamkniętym opakowaniu bez dostępu wilgoci i światła.

8. Jaki jod należy spożywać?

Jod można pozyskiwać z dwóch źródeł: organicznego i nieorganicznego. Sól jodowana zawiera jod w postaci jodku potasu w formie organicznej. Jod organiczny obecny jest również w wodorostach, m.in. w popularnym kelpie, czyli morszczynie pęcherzykowatym (dostępnym w postaci suplementów diety). Niestety, ponieważ trudno dokładnie ocenić zawartą w takim preparacie ilość jodu, łatwo go przedawkować. Jeśli lekarz zaleci suplementację jodu, najlepiej żeby opierała się na jodzie nieorganicznym, w formie pierwiastkowej, który obecny jest np. w płynie Lugola (zawiera jod rozpuszczony w jodku potasu).

Jod w soli morskiej. Gdzie znaleźć najwięcej jodu?

Warto wspomnieć, że wchłanianie i metabolizm jodu usprawnia przyjmowanie jednocześnie witamin, takich jak B2, B3, D3, C oraz pierwiastków: magnezu, cynku, miedzi, selenu, wapnia. Przyjmowanie płynu Lugola może być jednak problematyczne dla osób mających problemy z układem pokarmowym, ponieważ preparat ten może działać drażniąco na żołądek. Porozmawiaj z lekarzem o dostępnych preparatach i poproś go o pomoc w wyborze najlepszego właśnie dla ciebie.

9. Czy mogę sięgać po suplementy samodzielnie?

Zdecydowanie nie. Jod ma zbyt duży wpływ na funkcjonowanie narządów wewnętrznych, żeby można było go przyjmować bez kontroli specjalisty. Przed rozpoczęciem suplementacji niezwykle ważne jest zbadanie stanu organizmu. Podejmując decyzję o suplementacji oraz ustalając dawki preparatu, lekarz musi wziąć pod uwagę istniejące schorzenia (to bardzo ważne zwłaszcza w przypadku chorób tarczycy – w tym przypadku należy zachować wyjątkową ostrożność).

„Podobnie jak w wypadku stosowania wszystkich substancji odżywczych, część osób doznaje skutków ubocznych” – ostrzega również Lynne Farrow. „Trzeba zrozumieć, iż większość objawów wynika z faktu, że jod odtruwa organizm z bromu i innych toksyn szybciej, niż nerki i wątroba są w stanie je wydalić”. Gdy w naszym ciele mamy zbyt dużą koncentrację metali ciężkich, suplementacja jodem powoduje uwalnianie halogenków (fluorków, chlorków, bromków i jodków) do krwi i tym samym prowadzi do zatrucia organizmu. Należy więc najpierw zadbać o wyrównanie poziomu różnych pierwiastków, m.in. żelaza, cynku i selenu.

Trzeba też pamiętać, ze suplementację zawsze należy zaczynać od małych dawek, cały czas bacznie obserwować swój organizm i często robić zalecone przez lekarza badania kontrolne. W przeciwnym razie można wyrządzić sobie dużo krzywdy.

10. Czy można przedawkować jod?

Można przedawkować każdą substancję, nawet najzdrowszą. „Większość ludzi wykazuje dużą tolerancję na wysokie spożycie jodu z żywnością” – czytamy w publikacji „Normy żywienia dla populacji polskiej – nowelizacja” opracowanej przez Instytut Żywności i Żywienia pod redakcją profesora dr hab. med. Mirosława Jarosza. „Jednak u niektórych osób, np. z autoimmunologicznymi chorobami tarczycy, mogą wystąpić niekorzystne objawy nawet przy poziomie spożycia jodu uznanym za bezpieczny dla ogółu populacji.

Jod wpływa na funkcjonowanie całego organizmu.

Zbyt duże spożycie jodu może prowadzić do nadczynności tarczycy, co powoduje wzmożoną pobudliwość nerwową, biegunki, chudnięcie. U niektórych osób mogą wystąpić ostre niepożądane reakcje, jak m.in. wzmożona czynność gruczołów ślinowych, nadmierne wydzielanie śluzu w oskrzelach; czasem pojawiają się odczyny alergiczne czy zmiany skórne”.

Suplementacja jodu może być bezpieczna wyłącznie wówczas, gdy zażywa się właściwy produkt pod nadzorem specjalisty. Niekorzystnym objawom można w większości przypadków zapobiec (chyba, że ktoś ma wrodzoną nadwrażliwość na jod), odpowiednio przygotowując wcześniej organizm. Należy przede wszystkim zadbać o oczyszczenie organizmu z patogenów i toksyn, a następnie o uzupełnienie odpowiednich składników, które wspomagają organizm podczas suplementacji jodem – takimi składnikami są: selen, magnez, witaminy B2, B3 i C, żelazo, NNKT oraz chlorek sodu.

Sprawdź, dlaczego odpowiedni poziom selenu w organizmie może uratować ci życie.

02.06.2019
W Polsce na schorzenia tarczycy cierpi ponad 22 proc. społeczeństwa, z czego większość stanowią kobiety. Większość z nich ma niedoczynność tarczycy. Dowiedz się, jakie są objawy niedoczynności tarczycy, które powinny skłonić cię do wizyty u lekarza.
24.04.2019
Gdy planujemy dziecko, najważniejsze jest to, by urodziło się zdrowe. Dlatego wiele z nas przygotowuje się do zajścia w ciążę już na kilka miesięcy wcześniej. Zmieniamy styl życia i dietę, rezygnujemy z alkoholu i papierosów. Robimy też badania profilaktyczne, a jedno z nich jest szczególnie ważne! To badanie poziomu TSH. Konsultacja: Anna Radomska, specjalista chorób […]
19.03.2019
Choroba Hashimoto po raz pierwszy zdiagnozowana została przeszło 100 lat temu. Mimo to nadal w wielu przypadkach trudno jest ją leczyć, a zalecenia dotyczące żywienia pozostawiają wiele pytań bez jasnych odpowiedzi. Dowiedz się, czy zastosowanie odpowiedniej diety w chorobie Hashimoto faktycznie się sprawdza.
09.06.2019
Zanieczyszczenie powietrza widzimy już gołym okiem, zwłaszcza zimą. I o nim najczęściej mówimy. Jednak latem mieszkańcy wielkich miast też są narażeni na smog. Może niewidoczny, ale zabójczy dla kondycji naszej skóry. Co możemy zrobić?
02.07.2018
Czereśnie są nie tylko pyszne, ale też bardzo zdrowe. Substancje w nich zawarte przyspieszają perystaltykę jelit, działają przeciwzapalnie oraz chronią przed chorobami układu krążenia. Dlatego w sezonie jedz ich jak najwięcej!
06.02.2018
Asany w połączeniu z głębokim, świadomym oddechem i skupieniem na chwili obecnej, pomogą ci poradzić sobie ze stresem. Pozwalają nie tylko rozluźnić ciało, ale też dotlenić organizm i spojrzeć na pewne sprawy z dystansu.