Strona główna Na talerzu Czego nie wiecie o warzywach korzeniowych?
Strona główna Na talerzu Czego nie wiecie o warzywach korzeniowych?

Czego nie wiecie o warzywach korzeniowych?

autor: Agnieszka Leciejewska Data publikacji: Data aktualizacji:
Data publikacji: Data aktualizacji:

Wszyscy wiedzą, że marchewka leczy biegunki, a buraki dobrze jeść przy zaparciach. Ale czy wiecie, że w marchwi znajdują się lecznicze czynniki bifidus usprawniające pracę układu pokarmowego? A seler to bogate źródło falkarinolu, który został umieszczony przez amerykański National Cancer Institute na liście naturalnych związków o działaniu przeciwnowotworowym?  A to dopiero kilka zalet warzyw korzeniowych!

Warzywa korzeniowe: marchew, burak, seler, pietruszka, pasternak – jedne z najbardziej popularnych jarzyn, bez których trudno wyobrazić sobie polską kuchnię. Jadalne korzenie o różnym kształcie i kolorze kryją się mnóstwo prozdrowotnych substancji. Mają tę zaletę, że są dość trwałe. Najsmaczniejsze, najbardziej soczyste i delikatne są oczywiście te prosto z ogródka.

Ale z powodzeniem można je przechowywać przez cały rok, np. w piwnicy. Nie tracą właściwości także po zamrożeniu. Są doskonale na surowo. Mają niewiele kalorii i sporo błonnika wspomagającego odchudzanie i oczyszczanie organizmu z toksyn, a przy tym nie podbijają cukru po zjedzeniu (mają niskie IG marchewka i burak 30, seler 35).

Dlatego surowe warzywa korzeniowe są idealne dla dbających o linię. Gotowane także mają swoich zwolenników, bo nie obciążają przewodu pokarmowego, są lekkostrawne i dobrze tolerowane przy chorobach wątroby, jelit i żołądka. Trzeba jednak pamiętać, że mogą podbijać cukier. Ugotowane do miękkości warzywa korzeniowe mają bowiem wysoki indeks glikemiczny (seler gotowany IG 85, p marchewka 80, burak 65), o czym powinni pamiętać diabetycy. Co jeszcze warto wiedzieć o warzywach korzeniowych?

Marchewka – lek na biegunkę

Jedno z pierwszych warzyw, które podaje się niemowlętom już w 4 miesiącu życia. Nic dziwnego nie wywołuje uczuleń i jest lekkostrawne. W dodatku w świeżych korzeniach oraz soku z marchwi znajdują się tzw. czynniki bifidus. Są to substancje, które pobudzają rozwój bakterii  Lactobacillus bifidus. Te zaś usprawniają pracę przewodu pokarmowego u dzieci. W medycynie naturalnej zaleca się podawanie niemowlętom doustnie 20-40 g soku dziennie (podzielonego na 2-3 porcje), jako środek wzbogacający menu w witaminy i poprawiający trawienie. Miazgę ze świeżych korzeni lub wyciśnięty z nich sok zaleca się dzieciom i młodzieży przy niedokrwistości oraz niedoborach witamin, spowodowanych długotrwałą biegunką. Leczy się ją zresztą marchwianką (przepis poniżej).

Pomarańczowy korzeń góruje nad innymi warzywami przede wszystkim pod względem zawartości beta karotenu i witaminy A. (100 g marchewki zawiera 1656 mikrogramów witaminy A i 9938 mikrogramów beta-karotenu). To ponad 2 razy więcej niż wynosi dzienne zapotrzebowanie na witaminę A dla osoby dorosłej.  Beta karoten to prowitamina witaminy A. Przekształca się on w organizmie w witaminę A. Obie wzmacniają odporność, dbają o wzrok, wspomagają leczenie trądziku i opóźniają pojawianie się zmarszczek. Wypijanie dwóch szklanek świeżo wyciskanego soku z marchwi przyśpiesza też opalanie i przedłuża efekty kąpieli słonecznych.

Uwaga! Co za dużo to niezdrowo. Witamina A i beta-karoten łatwo rozpuszczają się w tłuszczach i mogą się gromadzić w organizmie. Skóra zyskuje wówczas charakterystyczny  marchewkowy kolor (tzw. karotenoza lub karotenemia). Nadmierne spożycie beta-karotenu może spowodować nadmierną produkcję witaminy A, a to nie jest korzystne dla zdrowia. Witamina A w zbyt dużych ilościach może być toksyczna, np. dla kobiet w ciąży. Może doprowadzić, np. do powiększenia wątroby, nadmiernej pobudliwości, chorób skóry oraz zaburzeń ze strony wzroku.

Marchwianka

Składniki: pół kilograma marchewki, litr wody, sól do smaku.

Jak to zrobić? Obraną i pokrojona na kawałki marchew, ugotować do miękkości w litrze wody z dodatkiem szczypty soli. Przetrzeć przez siło, podawać w kilku porcjach przez cały dzień. Marchewkowa papka zawiera sporo pektyn, które chłoną wodę, działając zatwardzająco.

Ciasto marchewkowe

Składniki: 200 gram drobno startej marchewki, 200 g brązowego cukru, 50 g posiekanych orzechów włoskich, 75 g drobno pokrojonego ananasa (świeżego lub z puszki), 50 g wiórków kokosowych, 200 g mąki, 2 jaja, 150 ml oleju rzepakowego, po łyżeczce cynamonu, sody i soli, ½ łyżeczki proszku do pieczenia.

Jak to zrobić? Jajka ubić do podwojenia objętości, dodać cukier i dalej ubijać na gładką i puszystą masę. Wciąż ubijając, dolać ciągłym cienkim strumieniem olej. Do powstałej masy dodać marchewkę, ananasy, orzechy i wiórki kokosowe. Całość delikatnie wymieszać. Dodać przesianą mąkę, cynamon, sodę, proszek do pieczenia i sól.  Delikatnie połączyć wszystkie składniki. Ciasto przełożyć małej formy wyłożonej papierem do pieczenia. Piec godzinę w piekarniku nagrzanym do temp. 150 st.

Pietruszka na zdrowe nerki

Blady, cienki korzeń zawiera olejki eteryczne – apipol i mirycystynę, które nadają mu charakterystyczny aromat oraz flawonoidy. Mają one działanie przeciwzapalne i przeciwutleniające. Dzięki temu korzeń ma właściwości moczopędne, zwiększa ilość wydalanego moczu. Dlatego w medycynie naturalnej pietruszkę stosuje się przy obrzękach i kamicy moczowej, a także w stanach zapalnych nerek i pęcherza. Korzeń poleca się także przy braku apetytu, wzdęciach oraz bólach brzucha.

Uwaga! Apipol i mirycystyna mają właściwości psychoaktywne. Mirystycyna działa  podobnie jak marihuana, może powodować: suchość w ustach, euforię, wzmożoną wesołość, a także halucynacje. W korzeniu pietruszki jest jej jednak niewiele, zaledwie 0,3-0,5 proc. Znacznie więcej mirystycyny zawierają nasiona ok 5 proc. Apiol także działa psychoaktywnie u kobiet może powodować skurcze i bóle macicy (a u ciężarnych doprowadzić do poronienia). Zażywany w nadmiernych dawkach może wywoływać lub wzmagać krwawienia miesięczne. Dlatego oleju z nasion pietruszki nie należy podawać kobietom w ciąży, ani małym dzieciom.

Moczopędny napar

Składniki: 1 korzeń pietruszki, łyżka suszu bratka polnego lub 1 saszetka ziołowej herbatki z bratka, łyżeczka miodu.

Jak to zrobić? Pietruszkę umyć, obrać i gotować na wolnym ogniu około 35 min. w szklance wody. Pod koniec gotowania ziele i odstawić do wystygnięcia pod przykryciem. Do przestudzonego wywaru dodać łyżeczkę miodu. Pić po pół szklanki napoju dwa razy dziennie.

Surówka z pietruszki i jabłek

Składniki: 4 średnie korzenie pietruszki, 2 jabłka, cebula, 2 łyżki oleju  rzepakowego, sok z cytryny, pół pęczka świeżej natki, sól.

Jak to zrobić? Oczyszczone, umyte i obrane korzenie zetrzeć na tarce o dużych oczkach. Jabłka obrać cienko ze skórki i także zetrzeć na tarce. . Drobno posiekać cebulę. Wymieszać warzywa  z jabłkiem. Skropić sokiem z cytryny i olejem. Doprawić sola, na koniec posypać posiekaną natką.

Seler – nowotwór pod kontrolą

Bulwa o intensywnym smaku i aromacie zawiera sporo potasu, wapń, fosfor, żelazo i magnez. Oprócz tego ma witaminy z grupy B, witaminę, A, C i E oraz flawonoidy i furanokumaryny. Substancje te działają antyoksydacyjnie, przeciwzapalnie, moczopędnie i rozkurczająco. Uszczelniają także naczynia krwionośne. A to nie wszystko. Z badań opublikowanych w „Journal of Agricultural and Food Chemistry” wynika, że regularne jedzenie selera obniża ryzyko zachorowania na raka. Dzieje się tak za sprawą falkarinolu, który został umieszczony przez amerykański National Cancer Institute na liście naturalnych związków o działaniu przeciwnowotworowym. Co więcej sok z selera korzeniowego działa odtruwająco, wspomaga usuwanie toksyny z organizmu. Oczyszcza krew z kwasu moczowego, co przynosi ulgę w bólach artretycznych i łagodzi dolegliwości przy dnie moczanowej. Dzięki wysokiej zawartości potasu, seler pomaga także w leczeniu nadciśnienia tętniczego. Obniża też poziom cholesterolu LDL złego cholesterolu”, zapobiegając, m.in. miażdżycy. Uważa się, że aromatyczna bulwa pozytywnie wpływa na nastrój. Uspokaja, łagodzi objawy stresu i depresji.

Warto wiedzieć! Aromatyczny korzeń to idealny zamiennik soli. Warto go włączyć do menu przy nadciśnieniu oraz chorobach nerek, kiedy należy ograniczać spożycie soli. Korzeń może jednak silnie uczulać, o czym powinni pamiętać alergicy.

Zupa krem z selera

Składniki: 30 dag selera, pół porcji włoszczyzny, łyżka masła, 2 żółtka, drobiowa kostka rosołowa, pół szklanki gęstego jogurtu naturalnego, 5-6 szklanek wody, pęczek natki pietruszki lub  koperku, sól do smaku.

Jak to zrobić? Oczyszczoną włoszczyznę, a także obrany i pokrojony seler ugotować w osolonej wodzie do miękkości. Potem zmiksować całość. Dodać tłuszcz i podgrzać prawie do wrzenia. Potem zestawić z ognia. Cienki m strumieniem wlewać gorącą zupę do uprzednio rozmieszanych żółtek z jogurtem, bez przerwy mieszając. Na koniec posypać natką. Podawać z grzankami.

Koktajl antyrakowy

Składniki: 1 duża lub 2 średnie marchewki, mały seler korzeniowy, 1/2 pomarańczy, kwaśne jabłko, pół szklanki zimnej wody mineralnej niegazowanej, 1 łyżeczka zarodków pszennych, 1 łyżeczka otrębów pszennych.

Jak to zrobić? Marchewkę i selera obrać, umyć i zetrzeć na tarce na małych oczkach. Jabłko i pomarańcza obrać, miąższ oddzielić od pestek i pokroić na małe kawałki. Wszystkie składniki wrzucić do blendera i zmiksować.

Burak dobry na detoks

Grecy i Rzymianie wierzyli, że jedzenie buraków zapewnia długowieczność. Jest w tym sporo racji, bo rubinowe bulwy to bogate źródło bioflawonoidów głównie betainy. Substancja ta to doskonały wyłapywacz szkodliwych wolnych rodników, które przyspieszają starzenie się organizmu. Betaina ma właściwości przeciwbakteryjne, przeciwwirusowe i przeciwnowotworowe (może hamować wzrost komórek niektórych typów nowotworów). Wraz z kwasem foliowym, obniża poziom homocysteiny we krwi – aminokwasu powstającego w procesie trawienia białek pochodzących z mięsa. Wysoki poziom homocysteiny powoduje, m.in. niszczenie śródbłonka naczyń krwionośnych, co zwiększa ryzyko miażdżycy.

O jedzeniu buraków powinny też pamiętać osoby jedzące dużo produktów zakwaszających (mięsa, szczególnie dziczyzny, pieczywa, ciast i słodyczy). Buraki działają odkwaszająco i oczyszczająco, co usprawnia funkcjonowanie organizmu i wspomaga przemianę materii. Ćwikła do obiadu może także zapobiegać powstawaniu zgagi oraz łagodzić dolegliwości wątroby związane z nadużyciem alkoholu.

Uwaga! Uważa się, że sok z buraka dobrze wpływa na krew. Dlatego powinni go pić, i to w dużych ilościach, pacjenci onkologiczni. To mit. Buraki zawierają sporo cukrów, które nasilają fermentację w jelicie i działają rozwalniająco. Dlatego picie buraczanego soku u niektórych pacjentów może nasilać biegunki i wzdęcia (będące często efektem ubocznym terapii). Ponadto buraki zawierają niezbyt dużą ilość żelaza, które w dodatku nie jest przez nas dobrze przyswajalne. A zatem wpływ buraków na niedokrwistość jest niewielki. Sok z buraka ma natomiast działanie przeciwzapalne i pomaga obniżyć poziom cholesterolu. Nie zaszkodzi więc wypijać pół lub całą szklankę świeżo wyciskanego soku dziennie o ile jest dobrze tolerowany.

Winko buraczkowe

Składniki: 2-3 buraki, 2-3 ząbki czosnku, kawałek razowego chleba, po łyżeczce kminku i cukru.

Jak to zrobić? Buraki obrać, umyć i pokroić. Zalać letnią przegotowaną woda, tak by przykryła warzywa. Dodać czosnek, kminek i cukier. Przykryć lnianą ścierką. Pozostawić w ciemnym i suchym miejscu. Po tygodniu winko zlać do butelek. Zakorkować i przechowywać w chłodnym miejscu. Pic 1-2 szklanki dziennie przy nadciśnieniu, dolegliwościach żołądka, jelit, wątroby i nerek. Winko koi nerwy i poprawia pamięć.

Syrop przeciwkaszlowy

Składniki: 2-3 duże buraki, cukier.

Jak to zrobić? Buraki umyć, obciąć korzonki i ogonki liściowe, pozostawić skórkę. Od strony korzenia wyciąć duże stożkowate otwory. Wsypać do nich cukier, a następnie wstawić do piekarnika i piec w temp. 70 stopni, aż buraki zmiękną. A w otworach pojawi się syrop. Po ostygnięciu jest gotowy. Podawać niemowlętom 4 krople syropu co 2 godziny. Rocznemu dziecku łyżeczkę, starszym dzieciom po łyżeczce, a dorosłym po łyżce kilka razy dziennie

Koktajl na zaparcia

Składniki: pół szklanki soku z czerwonego buraka, pół szklanki jogurtu naturalnego lub kefiru, łyżka posiekanego koperku.

Jak to zrobić? Wymieszaj składniki. Wypijaj po szklance napoju rano na czczo każdego dnia.

Pasternak dla urody

Wyglądem i zapachem przypomina pietruszkę, w smaku jest bardziej zbliżony do marchewki. 100 g korzenia ma 65 kcal, 1,6 g białka, 11 g węglowodanów, głównie skrobi oraz 4,5 g błonnika. Ten zaś pobudza perystaltykę jelit i zapobiega zaparciom. W pasternaku znajdują się też: magnez, wapń, żelazo, fosfor, potas, witamina A, PP, E i kwas foliowy. Dlatego pasternak zaleca się kobietom planującym ciążę i spodziewających się dziecka. Warzywo bogate w witaminy z grupy B dobrze wpływa na koncentrację, samopoczucie i pamięć.

Co ważne uczestniczy w procesie widzenia oraz zapewnia dobrą kondycję skóry, paznokci i włosów. Pasternak leczy bielactwo i łuszczycę oraz przeciwdziała łupieżowi. Zawiera substancje przeciwzapalne, które pobudzają krążenie krwi w skórze.

Puree z pasternaku

Składniki: 1 kg pasternaku, 2 łyżki masła, sól i pieprz do smaku, 2 łyżki posiekanego koperku.

Jak to zrobić? Pasternak umyć, obrać, pokroić. Zalać niewielką ilości wody, lekko osolić i ugotować do miękkości. Odlać wodę, odparować, utłuc i przetrzeć przez sito. Podgrzać, doprawić solą i pieprzem. Dodać śmietanę oraz masło. Dokładnie wymieszać, posypać koperkiem.


Sprawdź, jak prawidłowo przechowywać warzywa korzeniowe.

Źródła:

  1. Chu, X. Wu, J. Sun, R.H. Liu – Antioxidant and Antiproliferative Activities of Common Vegetables Journal of Agricultural and Food Chemistry2002: 50(23):6910-6·
  2. Lewkowicz-Mosiej – Apteka w polu i w ogrodzie. Prószyński i S-ka, 2001

Najnowsze artykuły