Jak urodzić zdrowe dziecko po 40. roku życia?

Mimo, iż zajście w ciążę po 40. roku życia jest znacznie trudniejsze niż w młodszym wieku, tobie właśnie się to udało! Teraz więc, niezależnie od tego, czy to twoja pierwsza, czy kolejna ciąża, powinnaś dołożyć wszelkich starań, aby przebiegła ona bez komplikacji, a dziecko prawidłowo się rozwijało. Jest to jak najbardziej możliwe pod warunkiem, że opiekował się tobą będzie doświadczony lekarz, a ty będziesz dokładnie stosowała się do jego zaleceń. Konsultacja:  prof. dr hab. n. med. Krzysztof Łukaszuk, ginekolog-położnik, specjalista w leczeniu niepłodności, szef kliniki INVICTA.
Jak dbać o siebie w kolejnych miesiącach ciąży?

Sposób prowadzenia ciąży przebiega zasadniczo w taki sam sposób, niezależnie od wieku przyszłej mamy. Ponieważ jednak po 40. roku życia występuje większe prawdopodobieństwo powikłań, zarówno u mamy, jak i dziecka, lekarze uważają ten stan za wymagający szczególnej ochrony i określają mianem podwyższonego ryzyka.

Szczególna ochrona

Przyczyną komplikacji w przebiegu ciąży mogą być choroby przewlekłe, które po czterdziestce występują częściej niż w młodszym wieku. Mowa tu m.in. o chorobach układu krążenia, nadciśnieniu tętniczym, nadwadze, problemach z tarczycą czy osteoporozie. Jeśli masz tego typu dolegliwości i leczysz się z ich powodu, poinformuj koniecznie o tym fakcie lekarza, który będzie prowadził ciążę – prawdopodobnie skieruje cię na konsultację do specjalisty, być może wskazana będzie zmiana leków, metody leczenia lub dodatkowa diagnostyka.

Poważnym zagrożeniem dla dojrzałych mam i ich nienarodzonych dzieci może być także nadciśnienie tętnicze oraz cukrzyca, w tym cukrzyca ciążowa. Aby ograniczyć ryzyko tego pierwszego, ważne jest monitorowanie w czasie całej ciąży ciśnienia – jego pomiar dokonywany jest podczas każdej kontrolnej wizyty. Istotne jest także, by potwierdzić, że przyszła mama nie ma zaburzeń cukrzycowych. Nie wykryta wcześniej i nieleczona cukrzyca przedciążowa może mieć negatywne skutki dla rozwoju płodu w pierwszych tygodniach. Z kolei cukrzyca ciążowa, która pojawia się między 24. a 28. tygodniem ciąży u ok. 3 proc. zdrowych wcześniej kobiet, może być przyczyną m.in. przedwczesnego porodu i makrosomii (bardzo duże dziecko). Dlatego też w czasie ciąży zaleca się kontrolowanie poziomu stężenia glukozy we krwi i wdrożenie odpowiedniej diety. Pierwszy test w kierunku  niewykrytej wcześniej cukrzycy przeprowadza się ok. 10. tygodnia ciąży (polega na pobraniu krwi na czczo), drugi – w kierunku cukrzycy ciążowej – wykonywany jest między 24. a 28. tygodniem ciąży (polega na wypiciu na czczo glukozy i obserwowaniu reakcji organizmu na nią). Jeśli poziom cukru przewyższa normę, zostaniesz skierowana jest do diabetologa.

Pierwsza wizyta u ginekologa

Na pierwszą wizytę w gabinecie ginekologicznym powinnaś się zgłosić przed upływem 10. tygodnia ciąży, oczywiście jeśli zauważysz jakieś niepokojące objawy, zrób to jak najszybciej. Pierwsza wizyta jest zazwyczaj najdłuższa – lekarz przeprowadza badanie ginekologiczne, a także, na podstawie wywiadu, ustala plan opieki, zakłada kartę ciąży i wypisuje skierowania na liczne badania. Jeżeli korzystasz z opieki w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia wszystkie badania w czasie ciąży wykonasz bezpłatnie, przysługują ci one bez względu na to, czy jesteś ubezpieczona, czy nie.

Standardowa opieka okołoporodowa nie przewiduje badania USG przed 10 tygodniem ciąży, jednak w wielu gabinetach ginekologicznych, szczególnie prywatnych, jest ono wykonywane po uzyskaniu pozytywnego wyniku testu ciążowego. Jego celem jest potwierdzenie ciąży oraz jej prawidłowego usytuowania.

  • plan opieki i karta ciąży

Plan opieki okołoporodowej zawiera wszystkie zaplanowane procedury medyczne i określa terminy, w których powinny być wykonane. W zależności od twojego stanu zdrowia lekarz prowadzący będzie mógł na bieżąco go modyfikować. Z kolei karta ciąży to dokument zawierający najważniejsze informacje o twoim stanie zdrowia, wykonanych badaniach i przyjmowanych lekach. Powinnaś go mieć stale przy sobie.

  • diagnostyka laboratoryjna

Wśród badań, które zleci lekarz, znajdą się zarówno te podstawowe (morfologia, ogólne badanie moczu, cytologia, pomiar ciśnienia krwi), jak i specjalistyczne – m.in. badanie w kierunku wirusowego zapalenia wątroby typu C, toksoplazmozy, różyczki, kiły, HIV, badanie poziomu glukozy. Szczegółowy ich wykaz znajdziesz np. na stronie Ministerstwa Zdrowia.

  • wizyta u stomatologa

W czasie ciąży bardzo ważne są zdrowe zęby i brak chorób jamy ustnej, dlatego warto odwiedzić stomatologa, który oceni ich stan oraz ustali, jakie działania w najbliższym czasie będą niezbędne.

  • informacja o badaniach prenatalnych

Twój ginekolog powinien także poinformować cię o wskazaniach do wykonania na wczesnym etapie ciąży nieinwazyjnych przesiewowych badań prenatalnych. Możesz rozważyć też przeprowadzenie testu genetycznego typu NIPT (więcej o nim poniżej), który można wykonać już od 10. tygodnia ciąży.

Druga i kolejne wizyty u lekarza

Na drugą wizytę powinnaś zgłosić się między 11. a 14. tygodniem ciąży, najlepiej jak najwcześniej, abyś w odpowiednim czasie zdążyła wykonać przesiewowe badania prenatalne. Podczas tej i wszystkich następnych lekarz prowadzący przeprowadzi standardowe badanie ginekologiczne, sprawdzi wyniki ostatnich badań laboratoryjnych (morfologia, ogólne badanie moczu), przeprowadzi pomiar ciśnienia, wystawi skierowania na kolejne badania laboratoryjne i diagnostyczne oraz zleci dodatkowe, jeśli uzna, że twój stan zdrowia tego wymaga. Najważniejszymi badaniami, które powinnaś wykonać po drugiej wizycie, są nieinwazyjne przesiewowe badania prenatalne.

Jak urodzić zdrowe dziecko po 40. roku życia?

Diagnostyka prenatalna

Badania możesz bezpłatnie wykonać w ramach programu diagnostyki prenatalnej oferowanej przez Narodowy Fundusz Zdrowia kobietom po 35. roku życia oraz należącym do grup ryzyka, u których wzrasta zagrożenie wystąpienia u dziecka wad rozwojowych i nieprawidłowości genetycznych.

Refundowane badania prenatalne. Program obejmuje:

– badania z krwi (test PAPP-A),

– trzy USG  w trakcie całej ciąży – między 11. a 14. tygodniem (tzw.genetyczne), między 18. a 24. tygodniem oraz między 28. a 32. tygodniem

– amniopunkcję, biopsję kosmówki lub kordocentezę, jeśli są do nich wskazania po uzyskaniu niepokojących wyników w testach nieinwazyjnych. Aby je wykonać potrzebne jest skierowanie od lekarza prowadzącego ciążę, który ma podpisaną umowę z NFZ.

Badania prenatalne dzielą się na nieinwazyjne, czyli bezpieczne dla ciąży oraz inwazyjne, czyli takie, które niosą nieznaczne ryzyko (ok. 1 proc.). W pierwszej kolejności wykonuje się oczywiście te pierwsze i bardzo często w ogóle nie ma potrzeby wykonywania drugich. Chociaż badania nieinwazyjne nie stawiają jednoznacznej diagnozy, ale pozwalają określić z dużą dokładnością (sięgającą 95%) ryzyko wystąpienia wad rozwojowych i chorób genetycznych, takich jak zespół Downa, Edwardsa czy Pataua. Polskie Towarzystwo Ginekologiczne rekomenduje, aby wykonywała je każda kobieta, bez względu na wiek. NFZ refunduje je kobietom powyżej 35. roku życia i paniom, u których ryzyko jest podwyższone (np. po poronieniach lub z obciążeniami genetycznymi). Jeśli jesteś młodsza i nie zaliczasz się do grup ryzyka, również możesz – a dla pewności i spokoju powinnaś – wykonać je odpłatnie. Dostarczą ci one szybkiej informacji o stanie zdrowia malucha, pozwolą zyskać spokój lub podjąć decyzję o dalszych działaniach.

Nieinwazyjne badania przesiewowe

  • USG ginekologiczne wykonywane zgodnie ze standardami międzynarodowej Fundacji Medycyny Płodowej FNF,
  • test PAPP-A (tzw. test podwójny), badanie biochemiczne z krwi przyszłej mamy, polegające na oznaczeniu stężenia osoczowego białka PAPP-A i hormonu beta-HCG.
  • Wyniki powyższych dwóch badań składają się na „zintegrowane badanie prenatalne przesiewowe” (Integrated Screening test), którego łączny współczynnik czułości sięga 95 proc.
  • badania wolnego płodowego DNA (odpłatne), nazywane też NIPT (z ang. non invasive prenatal testing) to nowoczesne, bardzo dokładne testy, o czułości sięgającej nawet ponad 99 proc. Wykonuje się je już od 10. tygodnia ciąży, polegają na analizie DNA dziecka w surowicy krwi przyszłej mamy. Na rynku występują pod różnymi nazwami, w zależności od  firm, które je wytwarzają. Różnią się zakresem badań oraz ceną, która oscyluje wokół  2000 zł.

Badania inwazyjne

Zalecane są w przypadku, gdy wynik badań nieinwazyjnych jest nieprawidłowy. Zalicza się do nich:

  • amniopunkcję (wykonuje się między 15. a 20. tygodniem ciąży), polega na pobraniu przez powłoki brzuszne próbki płynu owodniowego, najczęściej stosowana
  • biopsję kosmówki (wykonuje się między 9. a 12. tygodniem ciąży), polega na pobraniu kosmków łożyska
  • kordocentezę (wykonywana po 16. tygodniu ciąży), polega na pobraniu krwi pępowinowej.

Skierowanie na badania inwazyjne nie musi oznaczać złych wiadomości. Według danych laboratoriów diagnostycznych kliniki Invicta, które rocznie wykonują tysiące badań DNA płodu po amniopunkcji (tzw. kariotyp z amniocytów), w ponad 90 proc. przypadków wyniki są prawidłowe. Oznacza to, że większość przyszłych mam kierowanych na badania prenatalne, otrzyma potwierdzenie, że dziecko jest zdrowe i nie ma wad genetycznych.

Jak dbać o siebie w późnej ciąży?

Jeśli dobrze znosisz ciążę i nie jest ona zagrożona, nie ma potrzeby, abyś ze względu na wiek stosowała jakieś szczególne środki ostrożności, np. rezygnowała z pracy zawodowej. Zdrowy rozsądek i twoja  intuicja powinny być wystarczająco dobrymi doradcami. Podpowiedzą ci one zapewne, że warto, abyś:

– zdrowo i w urozmaicony sposób się odżywiała

– zrezygnowała z wszelkich używek

– kontrolowała swoją wagę i nie „jadła za dwoje”, aby nie przytyć więcej niż 15 kg

– dbała o kondycję fizyczną, ale nie przemęczała się. Więc spacery, joga, pływanie oraz gimnastyka dla kobiet w ciąży, są jak najbardziej wskazane, ale biegi, jazda na rowerze, wrotkach czy hulajnodze zdecydowanie nie

– wysypiała się i wypoczywała

– unikała stresu

Lekarze prowadzący ciąże pań po czterdziestce często podkreślają, że są one bardzo odpowiedzialnymi i zdyscyplinowanymi pacjentkami, które swój stan uważają za cudowny dar od losu.

Przeczytaj też o tym, jak bezpiecznie zajść w ciążę po 40. roku życia.

 

Źródła:

  1. Informator ciąża i poród, oprac. Ministerstwo Zdrowia https://www.gov.pl/web/zdrowie/informator-i-ulotka-dla-kobiet-w-okresie-ciazy-porodu-i-pologu.
  2. Program badań prenatalnych realizowanych przez NFZ, http://www.nfz.gov.pl/dla-pacjenta/programy-profilaktyczne
  3. Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego dotyczące postępowania w zakresie diagnostyki prenatalnej, https://www.ptgin.pl
  4. https://kobieta.invicta.pl/

 

O tym jak najlepiej zadbać o siebie podczas ciąży dowiesz się z naszej książki „CUDowne 9 miesięcy”.

Książka pod patronalem Naturalnie o zdrowiu - Cudowne 9 miesięcy.

01.03.2019
Wiadomo, że w ciąży musimy odżywiać się zdrowo, jeść dużo pełnowartościowych potraw, w tym warzyw, orzechów, ryb, itd. Ale nawet najlepiej zbilansowana dieta przyszłej mamy, może nie zapewnić wystarczającej ilości cennych substancji potrzebnych do prawidłowego rozwoju dziecka. Dlatego lekarze oraz dietetycy zalecają mamom oczekującym na narodziny maleństwa rozsądnie przemyślaną i zaplanowaną (najlepiej po indywidualnej konsultacji) […]
21.05.2019
W ciąży cieszyłaś się piękną, bujną fryzurą, a 2-3 miesiące po urodzeniu malucha codziennie znajdujesz na szczotce garść włosów. Spokojnie, to minie! Jest nawet specjalne określenie na wypadanie włosów po porodzie – łysienie poporodowe. Brzmi nieprzyjemnie, ale na szczęście żadna młoda mama nie ma potem na głowie pustych miejsc, a jej fryzura szybko wraca do normy. […]
23.05.2019
Choć takie zalecenie brzmi jak rada przesądnej teściowej, to jednak ma swoje naukowe uzasadnienie.
31.05.2018
Przyroda po raz kolejny nas zaskakuje – właśnie zakwitły lipy! Koniecznie nazbieraj jak najwięcej lipowych kwiatów. Po wysuszeniu zrób z nich pyszną leczniczą herbatę. Pomoże podczas przeziębienia, a zmęczonym i zestresowanym ukoi nerwy i pozwoli na spokojny sen.
10.11.2018
Starasz się wszystko robić najlepiej jak to możliwe? A zastanawiałaś się, czy zawsze warto? Perfekcjonizm bywa zgubny. Tylko jak tu sobie odpuścić?
30.10.2018
Podczas gorączki robimy zimne okłady, na stłuczone kolano przykładamy woreczek z lodem – wiadomo, że chłód zmniejszy stan zapalny i obrzęk, złagodzi ból. Przy jakich problemach ze zdrowiem pomoże jednak krioterapia, czyli seria zabiegów w kriokomorze, w której temperatura sięga od minus 60 do minus 140 st. C? Odpowiada ekspert Agata Kiryluk-Gibuła, fizjoterapeutka w Centrum Medycznym Damiana.