Strona główna Zdrowie Jak przyjmować leki bezpiecznie?
Jak działają leki i jak przyjmować leki, aby były dla nas bezpieczne?
Strona główna Zdrowie Jak przyjmować leki bezpiecznie?

Jak przyjmować leki bezpiecznie?

autor: Agnieszka Leciejewska

Masz kłopoty z ciśnieniem, wysokim cholesterolem, cierpisz na depresję? Połknij tabletkę, a rozwiążesz problemy. Wbrew pozorom jednak zażywanie leków nie jest proste, zwłaszcza, gdy bierzemy kilka jednocześnie. Nie dość, że mogą wchodzić w interakcje ze sobą, to na ich działanie wpływa także to, co jemy i czym popijamy leki, a nawet nasze geny. Warto o tym pamiętać. Sprawdź, jak przyjmować leki bezpiecznie.

Jak twierdzą naukowcy Polacy przodują w zażywaniu leków. Nie chodzi jednak o to, że chorujemy bardziej niż inni. Oprócz preparatów przepisywanych przez lekarzy, chętnie sięgamy bowiem po farmaceutyki bez recepty. Dajemy się zwieść telewizyjnym reklamom, obiecującym rozwiązanie niemal wszystkich problemów (na czele z gromadzeniem wody w organizmie) i błyskawiczną poprawę po zażyciu tabletki. Dlatego tak chętnie łykamy je, często niepotrzebnie.

Niewiele z nas zwraca jednak uwagę na końcowe zdanie spotów – „Przed użyciem zapoznaj się z treścią ulotki dołączonej do opakowania bądź skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą, gdyż każdy lek niewłaściwie stosowany zagraża Twojemu życiu lub zdrowiu”. Znamy je na pamięć, ale bagatelizujemy, nie mając świadomości zagrożenia. A to ważne, zwłaszcza wówczas, gdy zażywamy kilka różnych leków. Te zaś wpływają na siebie, nasilając lub osłabiając skracając lub wydłużając swoje działanie. Niekiedy na skutek „spotkania” dwóch substancji leczniczych w organizmie może dochodzić do powstawania nowych związków, które nie mają działania leczniczego, a przeciwnie są dla nas toksyczne. Co ważne im więcej leków zażywamy, tym bardziej prawdopodobne są interakcje. Co warto o nich wiedzieć?

Jak działają leki?

By zrozumieć czym są interakcje i jak im zapobiegać, warto zacząć od początku, czyli zrozumieć jak właściwie działają leki w organizmie. Większość z nas (mając w pamięci reklamy telewizyjne) wyobraża sobie, że tabletka po połknięciu trafia błyskawicznie, dokładnie w miejsce, gdzie powinna działać, wykonuje swoje zadanie, a potem bez przeszkód zostaje usunięta z organizmu. Rzeczywistość jest jednak bardziej skomplikowana, choć zwykle leki działają w kilku etapach:

  1. Uwalnianie zawartej w leku substancji czynnej (leczniczej). Zależy od tego, czy zażywamy tabletkę, syrop czy przyjmujemy zastrzyki. Szybciej uwalniane są substancje w formach półpłynnych (zawiesiny, żele czy maści), wolniej te z tabletek, kapsułek czy czopków. Substancje bardziej rozdrobnione, łatwiej przechodzą przez błony śluzowe i szybciej dostają się do krwiobiegu. Podobnie jak leki, które wchłaniają się przez śluzówkę już w jamie ustnej.
  2. Wchłanianie. Większość leków wchłania się w dalszych odcinkach przewodu pokarmowego, co może być zakłócone przez to, co jemy i czym popijamy leki. Na tym etapie obecność dwóch lub więcej różnych substancji leczniczych w organizmie w tym samym czasie może spowodować zmniejszanie wchłaniania. Wtedy lek po prostu nie działa skutecznie. Jeżeli wchłanianie zwiększa się, pojawiają się działania niepożądane. Gdy lek zostanie już wchłonięty do krwi jest wraz z nią transportowany do miejsca działania.
  3. Po wykonaniu zadania substancja lecznicza ulega przekształcaniu w wątrobie, tak by mogła zostać wydalona z organizmu. Także i w tym przypadku duży wpływ na ten proces ma to, co jemy. A wszystko dlatego, że niektóre pokarmy mogą wpływać na enzymy wątrobowe, blokując ich działanie. Takie właściwości ma np. osławiony sok grejpfrutowy. Hamuje on aktywność jednego z najważniejszych enzymów odpowiedzialnego za przekształcenia leków. To zaś może prowadzić do podwyższenia stężenia substancji leczniczej w organizmie i przedawkowania leku. Dlatego przestrzega się, by nie popijać leków sokiem grejpfrutowym.
  4. Po przejściu przez wątrobę leki mogą zostać usunięte z organizmu. Najczęściej przez nerki wraz z moczem. Niekiedy odbywa się to za pośrednictwem wątroby. Wtedy wraz z żółcią trafiają do przewodu pokarmowego, zostają wydalone wraz z kałem lub wtórnie wchłonięte do organizmu. Niektóre substancje usuwane są wraz z wydychanym powietrzem, z potem lub śliną. Większość leków może się przedostawać się do mleka karmiącej matki, a wraz z nim do organizmu dziecka. Dlatego podczas karmienia piersią należy unikać m.in. leków przeciwbólowych (naproksen i kwas acetylosalicylowy) oraz tych z dodatkiem fenylefryny i pseudoefedryny (na przeziębienie).

Jak przyjmować leki?

Każdy z etapów może zostać zakłócony poprzez interakcje pomiędzy lekami, niekiedy groźne dla zdrowia. Na przykład zażywanie  warfaryny, środek przeciwkrzepliwego lub digoksynu, stosowanej u chorych na niewydolność serca i migotanie przedsionków razem z naparem z dziurawca grozi zawałem. Zresztą dziurawieć może zakłócać także działanie leków antydepresyjnych i antykoncepcyjnych. Zażywanie antybiotyków, leków przeciwpadaczkowych lub tabletek od bólu głowy może zaburzać działanie doustnych środków antykoncepcyjnych (wtedy istnieje możliwość zajścia w ciążę, mimo antykoncepcji).  Nawet zwykły syrop na kaszel w połączeniu z lekami przeciwdepresyjnymi może wywołać śpiączkę.

Groźne są także połączenia niektórych leków przeciwbólowych, uspokajających lub przeciwdrgawkowych z prozakiem. Lepiej nie łączyć ibuprofenu i naproksenu, zwiększa to ryzyko uszkodzenia przewodu pokarmowego, wątroby i nerek. Zresztą poza aspiryną, wszystkie niesterydowe leki przeciwzapalne NLPZ mogą szkodzić układowi krążenia, a dodatkowo stosowane bardzo długo, działają jak antybiotyki na florę bakteryjną jelita, niszcząc ją. Paracetamol w zbyt dużej dawce może zniszczyć wątrobę, a w połączeniu z warfaryną (lek zmniejszający krzepliwość) zwiększa ryzyko krwawień.

Problemem jest także fakt to, że często kupujemy preparaty różniące się nazwą handlową, ale zawierające tę samą substancję czynną. Łykając kilka takich farmaceutyków jednocześnie, dublujemy dawkę leku, a to może być groźne, np. paracetamol czy ibuprofen.

Interakcje leków to duży problem dla seniorów zażywających wiele różnych preparatów. Czasem odstawienie (oczywiście po konsultacji z lekarzem) jednego z nich pomaga bardziej niż dodanie kolejnego specyfiku. Uważa się nawet, że zwiększenie ilości leków to błędne koło. Nowy lek zwalczający dotychczasowe objawy, wywołuje nowe działania niepożądane.

Jak przyjmować leki w bezpieczny sposób?

Czy leki syntetyczne i ziołowe różnią się tak bardzo od siebie? Sprawdź TUTAJ!

Co jeść, gdy bierzemy leki?

Nie sposób pominąć interakcji pomiędzy lekami a żywnością. Niektóre preparaty lepiej wchłaniają się w obecności pokarmów, a inne przeciwnie, należy zażywać na czczo lub przed posiłkiem. Na przykład witaminy (A, D, E, K), najlepiej wchłaniają się w obecności tłuszczów, bo się w nich rozpuszczają. Niektóre pokarmy mogą zwiększać, zmniejszać lub opóźniać wchłanianie substancji leczniczych. Tak jest, np. w przypadku antybiotyków, np. penicyliny, amoksycyliny, ampicyliny czy oksacyliny. Zaleca się by zażywać je 1-2 godzin przed lub po jedzeniu.

Czego nie łączyć?

ProduktInterakcja z lekami
Brokuły, sałata, rukola, natka, kapusta, jarmużleki przeciwzakrzepowe
Żywność bogata w błonnik (np. pełnoziarniste pieczywo, otręby, grube kaszetetracykliny

leki przeciwdepresyjne

leki na niedoczynność tarczycy

Granatystatyny oraz stosowane w onkologii paklitaksel i metotreksat.
Mleko i produkty mleczneleki na osteoporozę
Sery twarde, czekolada, śledzie, czerwone mięso (wołowina, wieprzowina), salami, sos sojowy,  wątróbka drobiowaleki przeciwdepresyjne
Tłuszczeteofilina
Kwas cytrynowy (z soków owocowych)antybiotyki
Pektyny z owoców (np. jabłek)paracetamol
Kozłek lekarskibenzodiazepin
Lukrecjahormonalna terapia zastepcza
Miłorząb dwuklapowyniesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), np. ibuprofen
Dziurawiecleki przeciwdepresyjne

środki antykoncepcyjne

leki zmniejszające krzepliwość krwi

leki nasercowe

Cola, Red Bull, napoje energetyzująceleki przeciwbólowe

leki przeciwgorączkowe

leki z kodeiną

Kawa i herbataleki przeciwwrzodowe

antybiotyki

środki antykoncepcyjne

preparaty z żelazem

Żeń-szeńleki na nadciśnienie

leki zmniejszające krzepliwość krwi

Zielone warzywa, wątróbkaleki zmniejszające krzepliwość krwi

 

Wpływ leków na organizm może być także związany z naszymi genami. Niektórzy  przekształcają je szybko, a inni wolno (u nich najczęściej występują działania niepożądane). To w jaki sposób reagujemy na leki może być także  związane także z płcią, wiekiem (gorzej reagują seniorzy), przebyte lub obecne choroby, rasa, klimat, temperatura, tryb życia, a także stres. Dlatego znane z telewizyjnej reklamy leki od Gwoździkowej nie wszystkim pomogą.

ABC świadomego pacjenta

Jak przyjmować leki, aby uniknąć interakcji? Przede wszystkim:

  • stosujmy się do zaleceń lekarza, poinformujmy go o ewentualnych alergiach, przyjmowanych lekach, suplementach diety oraz preparatach ziołowych
  • uważnie czytajmy ulotki dołączone do opakowania
  • nie przekraczajmy zalecanych dawek
  • przestrzegajmy pór zażywania leków
  • leki popijajmy zwykłą letnią, przegotowaną wodą – ułatwia to ich wchłanianie i nie podrażnia żołądka. Nie popijaj leków sokami owocowymi, a szczególnie grejpfrutowym, pomarańczowym czy aroniowym, mlekiem herbatą i kawą. Herbata zawiera garbniki i flawonoidy, które mogą utrudniać przyswajanie leków. Z kolei kofeina zawarta w kawie i herbacie, może potęgować działanie niektórych leków, np. kwasu acetylosalicylowego
  • pamiętaj, że odpowiednia ilość płynu zwiększa rozcieńczenie leku i poprawia jego przyswajalność. Najlepiej jest popić tabletkę szklanką (200-250 ml) wody
  • zachowajmy odstępy czasowe pomiędzy przyjmowanymi lekami
  • zażywajmy leki co najmniej 1 godzinę przed lub 2 godziny po posiłku, chyba, że lek powinien być przyjmowany z posiłkiem. Taką informację znajdziemy na ulotce dołączonej do opakowania

Warto też pamiętać o naczelnej zasadzie. Nie stosujmy leków na własną rękę. Pomyślmy zanim sięgniemy po kolejna tabletkę. To z pewnością wyjdzie nam na zdrowie.

 

Źródło:

  1. Zachwieja Z., Leki i pożywienie – interakcje. MedPharm Polska, 2008

Najnowsze artykuły