Czy suplementy i odżywki są bezpieczne dla nastoletnich sportowców?

Jeśli twoje nastoletnie dziecko systematycznie uprawia dyscyplinę sportu wymagającą dużego wysiłku, lada moment staniesz przed decyzją, czy wyrazić zgodę na wspomaganie jego aktywności fizycznej suplementami i odżywkami. Podjęcie jej nie jest proste, bo temat suplementacji młodych sportowców wzbudza wiele kontrowersji. O wyjaśnienie wątpliwości z nimi związanych poprosiliśmy Kamilę Lipowicz, dietetyka z kliniki Ajwen oraz Waldemara Warchoła, trenera przygotowania motorycznego.
Suplementy i odżywki dla nastoletnich sportowców - czy są bezpieczne?

Uzupełnianie diety suplementami odżywczymi jest powszechną praktyką stosowaną przez sportowców wyczynowych, ponieważ przy znacznym wysiłku fizycznym naturalne odżywianie jest niewystarczające do zaspokajania rosnących potrzeb organizmu. Pojawia się jednak pytanie w jakim wieku rozpoczęcie takiego „wspomagania” jest bezpieczne?. Po dodatkowe preparaty zaczynają sięgać już 15-16-letni chłopcy, a zdarzają się i młodsi, którzy chcą jak najszybciej poprawić swoją masę mięśniową, wytrzymałość fizyczną i siłę lub dorównać pod tym względem bardziej rozwiniętym rówieśnikom. Zaczynają przyjmować środki polecane przez kolegów lub wyszukane w Internecie i robią to nie tylko bez konsultacji z rodzicami i trenerem, ale w tajemnicy przed nimi.

W przypadku nieco starszych, 16-18-letnich zawodników, z inicjatywą wprowadzenia „wspomagania” wychodzi zazwyczaj trener. W pewnym momencie uznaje bowiem, że przy tak intensywnym i obciążającym wysiłku fizycznym, jakiemu są poddawani podopieczni, zaspokajanie ich zwiększonego zapotrzebowania na substancje pokarmowe wyłącznie w oparciu o dietę jest już niewystarczające. Gdy młodym zawodnikom zalecane są napoje izotoniczne czy batony energetyczne, rodzice przyjmują ten fakt ze zrozumieniem. Natomiast gdy wśród zalecanych preparatów pojawia się np. kreatyna czy białko serwatkowe są zaniepokojeni, ponieważ po pierwsze nie wiedzą, co  to za preparaty, a po drugie, czy są one bezpieczne dla młodego człowieka.

Suplementy i odżywki

Suplementy diety to, zgodnie z ustawą o bezpieczeństwie żywności i żywienia z dnia 25 sierpnia 2006 roku, środki spożywcze, które mają za zadanie uzupełniać zwyczajową dietę i korzystnie wpływać na określone funkcje organizmu. Co ważne, nie służą one leczeniu. Są to m.in. preparaty zwierające witaminy, minerały  oraz inne substancje wykazujące efekt odżywczy lub fizjologiczny na organizm człowieka. Występują w postaci tabletek, kapsułek, tabletek do ssania, syropów, saszetek proszku.

Odżywka białkowa dla młodych sportowców.

Termin ”odżywki”, jak nas poinformowano w Głównym Inspektoracie Sanitarnym oraz w Krajowej Radzie Suplementów i Odżywek, nie posiada oficjalnej definicji prawnej i nie znajduje odzwierciedlenia w przepisach prawnych. Niemniej jednak określenie to spotkać można zarówno w literaturze naukowej (niektórzy autorzy zaliczają „odżywki” do kategorii żywności funkcjonalnej), jak i w codziennym użyciu, w którym stosuje się je zazwyczaj zamiennie z terminem „suplementy”. Należy pamiętać, że przyjmowanie zarówno suplementów, jak i odżywek jest legalne, w odróżnieniu od niedozwolonych sterydów anabolicznych.

Więcej o suplementach diety przeczytasz TUTAJ.

Które suplementy są bezpieczne?

Na  rynku są dostępne najróżniejsze rodzaje odżywek i suplementów, wśród których osobie niezorientowanej bardzo trudno jest się rozeznać. Jeszcze trudniej  jest ocenić, które z nich są bezpieczne, ponieważ nie podlegają one takiej kontroli jak leki. Producenci mają wprawdzie obowiązek zamieszczania szczegółowego składu na opakowaniu preparatu, ale nie wszyscy podchodzą rzetelnie do tego wymogu. Na rynku dostępnych jest także wiele produktów, których  działanie nie zostało potwierdzone odpowiednimi badaniami. Aby ułatwić wybór bezpiecznych i wartych stosowania produktów, Polski Komitet Olimpijski (PKOI) wraz z Centralnym Ośrodkiem Medycyny Sportowej (COMS) opracował klasyfikację suplementów diety z podziałem na trzy grupy: A, B oraz C.

W grupie A znajdują się suplementy, których skuteczność działania została potwierdzona rzetelnymi badaniami naukowymi oraz które są rekomendowane przez PKOI oraz COMS. Są to: kreatyna, odżywki białkowe, węglowodanowe, napoje izotoniczne oraz kofeina.

Do grupy B należą substancje, w przypadku których istnieją niejednoznaczne dowody na korzystne działanie na organizm człowieka. Są to np. aminokwasy rozgałęzione BCAA, beta-alanina, preparaty zobojętniające pH.

Do grupy C zaliczono suplementy, które nie mają korzystnego działania na organizm człowieka, a część z nich wykazuje działanie toksyczne. Na długiej liście znajdują się m.in. karnityna, koenzym Q10, glutamina i fosforany nieorganiczne.

Suplementy na siłownię dla nastoletnich sportowców.

Do najczęściej stosowanych suplementów należą:

  • napoje izotoniczne

Izotoniki to bardzo popularne i powszechnie stosowane napoje. Ich zadaniem jest szybkie i skuteczne uzupełnienie niedoborów wody, składników mineralnych i witamin utraconych podczas intensywnego wysiłku fizycznego. Oprócz wody w ich składzie znajdują się witaminy, minerały (takie, jak: sód, potas magnez, fosfor i wapń) oraz węglowodany, głównie łatwo przyswajalne takie, jak: glukoza, fruktoza i sacharoza. Na rynku dostępny jest ogromny wybór tego typu produktów, o zróżnicowanych smakach, składnikach, kolorach i cenach.

  • napoje energetyzujące

Od izotoników różnią się składem oraz przeznaczeniem. Adresowane są do osób przemęczonych i zdekoncentrowanych. Zawierają m.in. kofeinę, taurynę czy inozytol. Ze względu na wysoką zawartość kofeiny mogą mieć działanie moczopędne i „wypłukiwać” magnez. Z tego względu nie są wskazane dla młodych sportowców.

  • sportowe batony

Zawierają duże ilości białka i/lub węglowodanów, niekiedy z dodatkiem tłuszczy. Wzbogacane są witaminami i składnikami mineralnymi. Stosowane są jako przekąska między posiłkami i przed treningiem, uzupełnienie strat po wysiłku, zaspokajają uczucie głodu i zmniejszają apetyt.

  • kreatyna

To najpopularniejszy, najbezpieczniejszy i najlepiej przebadany suplement diety. Kreatyna jest aminokwasem, czyli związkiem organicznym zbudowanym z fragmentów białek występującym na ogół w tkance mięśniowej (95%). Przyjmowana w formie suplementu pomaga budować siłę i masę mięśni oraz zwiększa wytrzymałość  i energię. Jej głównym zadaniem jest gromadzenie energii w mięśniach, dlatego im jej poziom w tkance mięśniowej jest wyższy, tym więcej energii można wykorzystać

  • białko serwatkowe

W formie naturalnej otrzymuje się je z serwatki, która z kolei jest produktem ubocznym podczas procesu wytwarzania sera. Aby powstało białko serwatkowe w postaci, jaką oferują producenci suplementów, serwatka poddawana jest procesowi ultrafiltracji. W ten sposób powstaje standardowy koncentrat białka serwatki (WPC-80). Aby uzyskać tzw. izolat białka serwatki, z koncentratu WPC-80 usuwane są pozostałości laktozy oraz cukrów. Białko serwatkowe zawiera wszystkie niezbędne aminokwasy (L-Leucyna, L-Izoleucyna oraz L-Walina) potrzebne do prawidłowej regeneracji i odbudowy tkanki mięśniowej po intensywnym treningu, pomaga ono także w przyroście mięśni.

Trening na siłowni - czy suplementy i odżywki są bezpieczne dla nastolatków.

Poniżej znajdziecie wyjaśnienia naszych ekspertów, Kamili Lipowicz dietetyka z kliniki Ajwen oraz Waldemara Warchoła, trenera przygotowania motorycznego dotyczące najczęściej pojawiających się wątpliwości.

W jakim wieku dozwolone jest stosowane preparatów wspomagających?

Dla 11-12-letnich dzieci, które trenują zazwyczaj 2-3 razy w tygodniu, jedynym źródłem składników odżywczych i energetycznych powinna być zdrowa, nieprzetworzona i dobrze zbilansowana dieta. Dla dzieci 12-15 letnich, które uczestniczą już w intensywnych treningach specjalistycznych, nadal  priorytetem powinna być urozmaicona, nieprzetworzona dieta, uwzględniająca zwiększone, ze względu na okres dojrzewania oraz szybki wzrost i zmianę wagi ciała, zapotrzebowanie młodego organizmu na składniki odżywcze. Jedyną dopuszczalną  formą suplementacji w tym wieku jest, gdy zachodzi taka potrzeba, uzupełnianie niedoborów witamin i mikroelementów, ale jedynie po konsultacji z dietetykiem i lekarzem. Suplementacja preparatami wspomagającymi jest dozwolona dopiero u młodzieży, u której zakończył się proces dojrzewania, i która pod względem biologicznym jest dorosła. Jest to każdorazowo kwestia indywidualna, przyjmuje się jednak, że u chłopców okres dojrzewania kończy się w wieku 18-20 lat, a u dziewcząt w wieku 16-18 lat. W tym wieku młody zawodnik pod wpływem zmian hormonalnych (wzrost stężenia testosteronu, estradiolu i progesteronu we krwi) nabiera masy mięśniowej, mężnieje i jest zdolny do bardzo wyczerpującego i obciążającego treningu. Dlatego poza zbilansowaną dietą, odpowiednią regeneracją powysiłkową (sen i nawodnienie organizmu) możliwe jest stosowanie suplementów, które będą uzupełniały powysiłkowe niedobory na składniki energetyczne, takie jak białko czy węglowodany.

Jakie preparaty mogą bez obaw stosować młodzi sportowcy?

Najbezpieczniejszą formą suplementacji młodych zawodników jest prosta odżywka białkowa  (izolat). Stosowanie kreatyny jest zbędnym rozwiązaniem. Beta-alanina ma właściwości zwiększające zdolność buforowania metabolicznych produktów ubocznych wysiłku fizycznego, jednak organizm młodego sportowca, w którym buzują hormony nie potrzebuje dodatkowego wspomagania procesów regeneracyjnych. W przypadku zawodników poważnie traktujących uprawianie sportu suplementacja jest indywidualną sprawą, powinna wspomagać procesy żywieniowe i być ściśle związana z rodzajem i intensywnością stosowanego treningu.

Suplementy diety i odżywka białkowa - czy są bezpieczne dla małoletnich sportowców?

Czy suplementy i odżywki mogą być przyjmowane bez konsultacji medycznej?

Wyżej wymienione suplementy są bezpieczne dla organizmu i nie będą wpływały na pogorszenie stanu zdrowia przy ich stosowaniu. Należy jednak wziąć pod uwagę producenta i skład poszczególnych suplementów, ponieważ mogą one zawierać substancje uczulające lub niedozwolone, znajdujące się na liście WADA (światowa Agencja Antydopingowa). Stosowanie jakiejkolwiek suplementacji powinno być ściśle konsultowane z dietetykiem sportowym, który będzie potrafił dobrać zindywidualizowany i bezpieczny program suplementacyjny dostosowany do wysiłku sportowca oraz jego wyników badań. Stosowanie niesprawdzonych suplementów może być poważnym zagrożeniem dla zdrowia a nawet życia, gdyż bardzo wiele suplementów zagranicznych producentów może być zanieczyszczonych lub w ich skład mogą wchodzić substancje niedozwolone.

Co powinni zrobić rodzice, gdy mają obawy, co do suplementów zalecanych przez trenera?

Trenerzy sportowi nie powinni dobierać programów suplementacyjnych (żywieniowych) dla sportowców ponieważ  nie mają do tego odpowiednich kwalifikacji. Decyzja o stosowaniu przez młodego sportowca jakiejś formy wspomagania suplementacyjnego powinna być skonsultowana i dobrana pod okiem specjalisty (dietetyka sportowego), który zoptymalizuje program suplementacyjny. Jeżeli młody zawodnik otrzyma zalecenia do stosowania określonych preparatów, należy udać się nim do dietetyka sportowego, który zadecyduje, czy i w jakiej firmie suplementacja jest wskazana.

Czym może grozić młodszym nastolatkom niekontrolowane przyjmowanie suplementów?

Możemy doprowadzić do zaburzeń pomiędzy odpowiednimi poziomami składników odżywczych co długoterminowo może przynieść odwrotne do zamierzonych efektów.

Czy problem suplementacji dotyczy tylko chłopców, czy dziewczęta też przyjmują suplementy?

Ten problem pojawia się tak naprawdę u każdego kto uprawia sport (w szczególności zawodowo).

 

Źródła:

  1. Wspomagania w sporcie w odniesieniu do młodzieży gimnazjalnej, aut. Tomasz Klamra, www.szkolnictwo.pl
  2. Ustawa o bezpieczeństwie żywności i żywienia z 26 sierpnia 2006 r. Dz. U. 2006r. Nr 171, poz.1225, z późn. zm.
10.06.2019
Dobry trening sportowy nie powinien boleć. Zakwasów trzeba unikać. Mięśnie i tak urosną, ale bez cierpień. Oto kilka praktycznych wskazówek prosto ze świata sportu. Konsultacja: Anna Pacholak-Guzowska, trener osobisty, instruktorka lekkiej atletyki, olimpijka z Aten z 2004 r., wielokrotna medalistka mistrzostw Polski seniorów, reprezentantka kraju w pucharze Europy i na Mistrzostwach Świata.
22.06.2019
Jedni ćwiczą o poranku na czczo, inni tylko po jedzeniu. Niektórzy piją kawę przed treningiem. Ale są i tacy, którzy wystarcza woda mineralna. Większość wie doskonale, że nie ćwiczy się tuż po jedzeniu, za to warto zjeść coś po treningu. Jak to właściwie jest z tym żywieniem przy wysiłku fizycznym?
24.07.2019
Biegasz regularnie i nawet żar lejący się z nieba ci niestraszny? A może próbujesz zrzucić kilka kilogramów przed wyjazdem wakacyjnym i zaczęłaś uprawiać jogging na świeżym powietrzu? Podpowiadamy jak to zrobić bezpiecznie. Konsultacja fizjoterapeuta, osteopata Maciej Brożyński z Warszawskiego Centrum Rehabilitacji i Osteopatii Klinicznej Fizjoklinika.
14.09.2019
Brak ruchu na świeżym powietrzu, zbyt długi czas spędzany w pozycji siedzącej oraz nadwaga to główni, chociaż nie jedyni, winowajcy odpowiedzialni za występowanie wad postawy u dzieci i młodzieży. Najczęściej powstają one w pierwszych latach nauki w szkole oraz w okresie dojrzewania, podczas szybkiego wzrostu ciała. Jak je rozpoznać oraz jak im zapobiegać wyjaśnia Tomasz […]
15.04.2019
Biegunka, wymioty, wysoka gorączka, a nawet upał to główne przyczyny odwodnienia organizmu. Im młodsze dziecko, tym łatwiej do niego dochodzi. Są proste sposoby na to, by sprawdzić, czy ten problem dotyczy twojego malucha. Zobacz, jakie są główne objawy odwodnienia u dziecka. Konsultacja: Katarzyna Faruga, pediatra.
10.09.2019
Na różnych zawodach widać sportowców z naklejonych kolorowymi plastrami (tapami czyt. tejpami) – np. na nodze, na ramieniu lub tułowiu. Aplikowanie takich plastrów, czyli kinesiotaping proponują też fizjoterapeuci osobom po urazach lub cierpiących z powodu bólu kręgosłupa i innych dolegliwościach mięśniowo-szkieletowych. Można tapy kupić w aptekach lub w sklepach ze sprzętem sportowym i nakleić sobie […]