Szare mydło – właściwości i zastosowanie

Niepozorna, szara kostka, właściwie bez zapachu. Przed laty powszechna w każdym domu, potem jako symbol „szarej, smutnej rzeczywistości PRL” zapomniana i nieobecna w sklepach. Jej miejsce w łazienkach i na półkach drogerii zajęły kolorowe mydełka kuszące wymyślnymi nazwami, efektownymi opakowaniami i zapachami.  I chociaż wydawało się, że szare mydło podzieli los wielu produktów z minionej epoki i zostanie na zawsze odłożone do lamusa, stało się inaczej. Szare mydło przeżywa właśnie swój renesans.
Szare mydło naturalne - właściwości i zastosowanie.

Czym tłumaczyć wzrost zainteresowania szarym mydłem? Czy tylko sentymentem? Na pewno  przyczyniła się do tego moda na ekologiczny, przyjazny naturze styl życia oraz poszukiwanie zdrowych, jak najmniej przetworzonych wyrobów. Dla wielu osób była to po prostu także konieczność –  znalezienie zamiennika dla nasyconych związkami chemicznymi, parabenami, sztucznymi barwnikami, ulepszaczami i wypełniaczami współczesnych środków myjących, które wysuszają, podrażniają i uczulają. Stąd powrót do produktu znanego i stosowanego od lat w wielu domach,  sprawdzonego i bezpiecznego.

Szare mydło szaremu nierówne

  • potasowe

Tradycyjne szare mydło, którego używały nasze babcie i mamy, było mydłem potasowym o prostym składzie. Znajdowały się w nim jedynie sole potasowe wyższych kwasów karboksylowych, gliceryna, kwas cytrynowy i chlorek sodu. Nie zawierało sztucznych barwników, substancji zapachowych ani innych ulepszaczy. Obecność soli potasowych sprawiała, że mydło było miękkie, maziste i bardzo dobrze rozpuszczało się w wodzie. Ze względu na tę ostatnią cechę doskonale sprawdzało się jako środek piorący. W okresie PRL-u wykorzystywano  je  zarówno do celów higienicznych,  jak i gospodarczych.  Po 1989 roku praktycznie znikło z rynku wyparte  przez kolorowe, pachnące mydła zagranicznych koncernów.

Naturalne mydło.

  • sodowe

Szare mydło pojawiło się znowu wraz z modą na naturalne produkty, w tym także kosmetyki oraz reaktywacją marki Biały Jeleń. Jednak  obecnie zarówno Biały Jeleń, jak i wiele innych tzw. szarych mydeł nie są mydłami potasowymi, a sodowymi. Na czym polega różnica? Te ostatnie są twardsze od potasowych i trudniej rozpuszczają się w wodzie. Nazywa się je szarymi, chociaż bardziej adekwatna wydaje się nazwa ”naturalne”, ponieważ nie zawierają sztucznych barwników i substancji zapachowych. Dzięki temu naturalne mydła sodowe mają również wiele korzystnych dla skóry właściwości, jak na przykład hipoalergiczność, a na pewno są dla niej bezpieczniejsze i zdrowsze niż przemysłowo produkowane kolorowe mydła dostępne w supermarketach.

Tłuszcz roślinny…

Pierwotnie wszystkie mydła wytwarzane były z tłuszczów zwierzęcych – używano do tego celu głównie smalcu wieprzowego lub łoju wołowego. Były one powszechnie dostępne i nie kwestionowano ich pochodzenia. Z czasem jednak tłuszcze zwierzęce zastępowano roślinnymi olejami tłoczonymi z warzyw, nasion lub orzechów. Obecnie w mydłach najczęściej stosuje się: olej palmowy, kokosowy, lniany, oliwę z oliwek lub olej laurowy. Wśród producentów zarówno jedne, jak i drugie tłuszcze mają swoich zwolenników.

Zdarza się, że niektórzy z nich przestawiają się na tłuszcze roślinne ze względów wizerunkowych. Tak postąpiła na przykład istniejąca od 1949 roku firma Barwa, producent znanego przed laty szarego mydła Biały Wielbłąd, która w 2004 r. całkowicie zrezygnowała z wykorzystywania tłuszczów zwierzęcych do produkcji mydeł na rzecz wiórek roślinnych pozyskiwanych z oleju palmowego.

Ręcznie robione mydło naturalne.

……lub tłuszcz zwierzęcy

Inną politykę obrała z kolei Pollena Ostrzeszów Naturalne Kosmetyki i Mydła, producent znanego Białego Jelenia. Otóż na swojej stronie internetowej, w zakładce poświęconej „kultowemu” mydłu  firma nie ukrywa, że do jego produkcji tak, jak 100 lat temu, używany jest „wysokiej jakości łój wołowy będący produktem ubocznym przemysłu spożywczego”. W uzasadnieniu spółka pisze: „Łoje zwierzęce są lepszym surowcem do wyrobu mydeł, ponieważ niosą ze sobą szereg korzyści. Ich biozgodność z ludzką skórą jest większa niż w przypadku olei roślinnych. Zawierają bardzo podobne proporcje kwasów tłuszczowych jak nasze błony komórkowe, które składają się z kwasów tłuszczowych, w tym w 50-55% z kwasów nasyconych.

Zawierają nienasycony kwas linolowy, któremu przypisuje się właściwości przeciwzapalne i przeciwrakowe, oraz nienasycony kwas oleopalmitynowy, który posiada naturalne właściwości przeciwbakteryjne. Również skład naszego sebum jest zbliżony do budowy tłuszczy zwierzęcych.” Tyle producent, jeśli sami chcielibyśmy sprawdzić, czy dane mydło zawiera w swoim składzie tłuszcze pochodzenia zwierzęcego powinniśmy poszukać na opakowaniu na liście składników INCI  pozycji „sodium tallowate” oznaczającej tłuszcz wołowy albo „sodium lardate”, pod którą kryje się  tłuszcz wieprzowy.

Jak rozpoznać tradycyjne szare mydło?

Mydła sodowe są jaśniejsze i gorzej się pienią niż potasowe, ale tej ostatniej właściwości nie uda nam się ocenić przy zakupie. Dlatego też jedyną metodą, która pomoże nam sprawdzić z jakim produktem mamy do czynienia, jest dokładne zapoznanie się etykietą i przeanalizowanie umieszczonego na niej wykazu  składników. Nie wystarczy poprzestać na przeczytaniu nazwy produktu i jego opisu,  ponieważ nie zawsze odpowiadają one wykazowi składników na etykiecie.

W składzie tradycyjnego szarego mydła potasowego powinny znaleźć się: potassium palmate (lub potassium linoleate,  potassium olivate) wskazujące na obecność w produkcie soli potasowych, sodium chloride (chlorek sodu), gliceryn (gliceryna) oraz citric acid (kwas cytrynowy). I to wszystko! Tyle składników wystarczy. Do tej bazy mogą być dołączone np. naturalne oleje eteryczne, ale już nie środki barwiące, konserwanty czy nasycone kwasy tłuszczowe. Z kolei w mydle sodowym w składzie powinny występować słowa: sodium palmatesodium linoleate lub sodium olivate, wskazujące na obecność soli sodowych.

Dobroczynne właściwości szarego mydła

Mydło potasowe jest delikatniejsze od mydła sodowego i bardziej przyjazne dla naszej skóry. Po jego użyciu nie jest ona wysuszona, a wręcz przeciwnie nawilżona i miękka, jakby pokryta balsamem. Właściwości złuszczające powodują efekt delikatnego pilingu, w efekcie którego usuwana jest zewnętrzna warstwa naskórka. Dzięki temu, że szare mydło potasowe ma prosty skład oraz jest pozbawione sztucznych barwników i substancji zapachowych, nie uczula lub uczula mniej niż inne mydła i nie wywołuje alergii.

Właściwości szarego mydła - mydło naturalne.

Mogą go więc używać osoby o wrażliwej, delikatnej skórze, które nie tolerują przemysłowych mydeł zawierających agresywne ulepszacze. Według niektórych opinii, działa wspomagająco nawet przy atopowym zapaleniu skóry. Bardzo dobre właściwości antybakteryjne sprawiają, że polecane jest szczególnie osobom z przetłuszczającą się skórą oraz problemami z trądzikiem. Przy tej ostatniej dolegliwości wspomaga leczenie farmakologiczne, ale nie może go zastępować. Można nim myć zarówno twarz, jak i całe ciało. Jednak osoby z suchą skórą przy dłuższym stosowaniu powinny stosować kremy i balsamy nawilżające gdyż może ono prowadzić do nadmiernego wysuszenia.

Szare mydło ma także właściwości łagodzące, regenerujące i przyspieszające gojenie ran. Okłady z roztworu mydła i wody przykłada się na stłuczenia, skręcenia, zwichnięcia i uszkodzenia stawów. Zmniejszają one także obrzęki i opuchlizny.

Uniwersalne zastosowanie szarego mydła

Szare mydło ze względu na swoje właściwości ma różnorodne zastosowanie. Między innymi wykorzystuje się je:

  • do mycia ciała, włosów i… golenia

Szczególnie zalecane jest do cery tłustej i trądzikowej. Niektórzy uważają, że bardzo dobrze sprawdza także przy myciu włosów, a nawet przyspiesza ich porost. Warto jednak pamiętać o dodaniu do ostatniego płukania soku z cytryny lub octu, które ułatwią rozczesanie włosów i zapobiegną nadmiernemu wysuszeniu skóry głowy. Szare mydło potasowe bywa wykorzystywane także nawet w zastępstwie kremu do golenia.

  • do prania i czyszczenia

Świetnie się nadaje do prania ubrań, w tym ubranek dziecięcych, zarówno ręcznie, jak i w pralkach automatycznych (po wcześniejszym rozpuszczeniu w gorącej wodzie).  Sprawdzi się także do czyszczenia wykładzin, dywanów, obić  oraz mycia podłóg z gresu, glazury, terakoty czy linoleum.

  • do wywabiania plam i wybielania

Pomaga w wywabianiu, nawet uporczywych plam. W tym celu należy namoczyć zaplamione miejsce, zaprać je szarym mydłem, zostawić na jakiś czas, a  potem wypłukać. Plama powinna zniknąć. Szare mydło ma także właściwości wybielające.

Zestaw mydeł naturalnych i olejków do pielęgnacji.

  • do wspomagania leczenia ran, stłuczeń i obrzęków

Dobre efekty daje przemywanie roztworem szarego mydła ran, w tym nawet pooperacyjnych, a także stosowanie okładów w przypadku stłuczeń, skręceń, zwichnięć i uszkodzeń stawów – łokcia, kolana, nadgarstka czy barku. Pomagają zmniejszyć obrzęk i opuchliznę

  • do zwalczania szkodników roślin

Przędziorki, tarczniki, mszyce i wełniaki i inne szkodniki na roślinach skutecznie można zlikwidować opryskując je przez tydzień lub dwa (w zależności od potrzeb) roztworem przygotowanym z 20 dkg szarego mydła rozpuszczonego w 1 litrze wody

  • jako tworzywo rzeźbiarskie

Jako miękkie i łatwe w obróbce szare mydło jest często wykorzystywane jako tworzywo rzeźbiarskie np. przez studentów kierunków artystycznych bądź stomatologii, którzy wykonują z niego modele zębów i ćwiczą zdolności manualne.

Gdzie kupić szare mydło?

Szare mydło potasowe najwygodniej kupić poprzez internet.  W drogeriach typu Rossman nie ma dużego wyboru, a nazwy często wprowadzają w błąd. Każdorazowo przed zakupem warto więc sprawdzać skład surowcowy na etykietach, bowiem zdarza się, że mydło nazwane przez producenta „szarym tradycyjnym” zawiera w składzie zamiast soli potasowych – sodowe.

Z dużych polskich producentów mydło oparte na solach potasowych, ale dostępne tylko w płynie, produkuje spółka Barwa. Seria Hipoalergiczne Tradycyjne Polskie Szare Mydło obejmuje 3 produkty w płynie: Z ekstraktem lnu, Z ekstraktem pszenicy i wersja bez dodatków. Oparte są one na soli potasowej kwasów tłuszczowych pozyskiwanych z orzecha kokosowego. Pozostałe mydła spółki Barwa oraz wszystkie Polleny Ostrzeszów – producenta Białego Jelenia, produkowane są na bazie sodowej. Wśród niedużych mydlarni, szare mydła potasowe wytwarzają i oferują m.in. Mydlarnia Powrót do natury – spory wybór, zarówno w kostkach, jak i w płynie, oparte na  tłuszczu palmowym – oraz Mydlarnia Tuli – Naturalne mydło potasowe z oleju lnianego dostępne w postaci pasty.

Szare mydło naturalne - gdzie kupić?

Na naszym rynku dostępne są także produkty zagranicznych uznanych marek, takie jak syryjskie mydło z Alleppo, mydło marsylskie czy kastylijskie. Są one wyrabiane ręcznie, z naturalnych składników i dodatków roślinnych. Zanim trafią do sprzedaży, przechodzą długi etap leżakowania. Zawierają naturalne oleje (laurowy, kokosowy, oliwę z oliwek), naturalne ekstrakty czy masło shea, ale nie każde z nich zawiera sole potasowe, dlatego warto to również sprawdzać na etykiecie. Dostępne jest u nas również szare mydło potasowe firmy Szczedro sprowadzane z Ukrainy. Można je kupić na bazarach, bezpośrednio od osób je przywożących lub zamówić przez internet.

Biały Jeleń – marka z historią

Pierwszym szarym mydłem produkowanym w Polsce był Biały Jeleń. Jego produkcję rozpoczęła w 1921 roku Fabryka Przetworów Tłuszczowych Spółka Akcyjna w Trzebini, a od 1929 roku kontynuował koncern Schicht-Lever. Po wojnie fabrykę znacjonalizowano i włączono do Zjednoczenia Przemysłu Przetwórczo-Tłuszczowego, które w 1982 roku przekształciło się w Zrzeszenie producentów Chemii Gospodarczej Pollena. Producentem Białego Jelenia została poznańska Pollena-Lechia.  W  1999 roku znak towarowy Biały Jeleń został zakupiony przez Ostrzeszowskie Zakłady Chemii Gospodarczej Pollena, które w 2007 roku  przekształciły się w przedsiębiorstwo prywatne Pollena Ostrzeszów Kosmetyki i Mydła Naturalne. Nowy właściciel, po uzyskaniu odpowiednich certyfikatów, reaktywował markę, adresując ją do rosnącej grupy alergików i licząc na sentyment Polaków do niej.

Legenda o Św. Hubercie

Nazwa i logo mydła Biały Jeleń nawiązują do XI-wiecznej legendy, według której  Św. Hubert nawrócił się na chrześcijaństwo, gdy podczas polowania ukazał mu się biały jeleń z jaśniejącym między porożem krzyżem. Głowa takiego jelenia stała się logo marki i tłoczona była na kostkach  mydła. W okresie powojennym krzyż z poroża został usunięty. Obecne logo marki do symboli Św. Huberta nie nawiązuje.

 

Źródła:

  1. https://pollena.com.pl/blog/poradnik-alergika/kultowe-mydlo-bialy-jelen
  2. barwa.com.pl
  3. pl https://biotechnologia.pl/kosmetologia/szare-mydlo-produkt-o-wielu-zastosowaniach,17307
  4. pl https://www.ekologia.pl/kobieta/uroda/mydlo-szare-wlasciwosci-sklad-i-zastosowanie-mydla-szarego,24161.html
  5. http://www.bentleyorganic.pl/jak-zrobic-mydlo-,148,l1.html
  6. Mydlarnia Powrót do natury http://powrotdonatury.eu/potasowe.html
  7. Mydlarnia Tuli http://mydlarnia-tuli.pl
11.01.2019
Bycie świadomym konsumentem to minimalizowanie swojego negatywnego wpływu na środowisko. Możemy to osiągnąć zużywając mniej energii elektrycznej, wody, ograniczając ilości wytwarzanych odpadów, kolejnym krokiem jest przejście na ekologiczne środki piorące. Sprawdź, jak zrobić ekologiczny proszek do prania.
18.12.2018
Liczba uczuleń na zapachy i konserwanty w kosmetykach rośnie. Prawdopodobnie dlatego, że stosujemy coraz więcej preparatów, w których one występują. Czy jest jakaś sensowna droga wyjścia z tego problemu.
15.01.2019
Parlament Europejski chce, aby od 2021 roku w krajach członkowskich Unii obowiązywał całkowity zakazu sprzedaży jednorazowych przedmiotów wykonanych z plastiku. Przybywa ich bowiem w takim tempie, że stały się plagą i zagrożeniem dla środowiska, a szczególnie dla mórz i oceanów. Pojawia się jednak pytanie, jaka jest alternatywa dla tego tworzywa? Czy i czym można je […]
20.12.2018
Zły brat bliźniak placebo pojawia się wtedy, gdy uwierzymy, że lek czy rodzaj terapii nam zaszkodzi. Choć substancja, którą zażywamy, jest obojętna dla zdrowia. Takie nastawienie może być niebezpieczne.
31.05.2018
Przyroda po raz kolejny nas zaskakuje – właśnie zakwitły lipy! Koniecznie nazbieraj jak najwięcej lipowych kwiatów. Po wysuszeniu zrób z nich pyszną leczniczą herbatę. Pomoże podczas przeziębienia, a zmęczonym i zestresowanym ukoi nerwy i pozwoli na spokojny sen.
11.07.2018
Za oknem upał aż miło, a ciebie dopadł potworny ból gardła? To może być angina, która największe żniwo zbiera właśnie teraz, latem. Dlaczego tak się dzieje i jak sobie pomóc, mówi nam lekarz rodzinny Dorota Łukaszuk.