Strona główna Najnowsze artykuły Astma u dzieci – jak ją rozpoznać i leczyć?
Strona główna Najnowsze artykuły Astma u dzieci – jak ją rozpoznać i leczyć?

Astma u dzieci – jak ją rozpoznać i leczyć?

autor: Dorota Mirska-Królikowska

Astma należy do najczęstszych przewlekłych chorób układu oddechowego u dzieci. Ale jej wczesne objawy często trudno jest odróżnić od infekcji górnych dróg oddechowych. Dzieci więc latami leczone są nieprawidłowo i nieskutecznie, podczas gdy choroba stale się rozwija… Jak zatem objawia się astma u dzieci i jak ją leczyć?Konsultacja dr n. med. Piotr Dąbrowiecki, alergolog z Wojskowego Instytutu Medycznego w Warszawie i NZOZ ZDROWIE w Legionowie, przewodniczący Polskiej Federacji Stowarzyszeń Chorych na Astmę, Alergię i POChP.

W Polsce co ósme dziecko ma astmę, ale tylko co czwarte z nich ma rozpoznaną chorobę. Dlaczego? Ponieważ jednym z pierwszych objawów astmy u dzieci jest zazwyczaj nawracający suchy kaszel. Lekarze zwykle więc diagnozują różnego rodzaju zapalenia dróg oddechowych i zlecają leczenie w tym kierunku.

Leczenie nieprawidłowo rozpoznanej choroby nie przynosi skutku, kaszel więc nie mija. Dziecko prędzej czy później zwykle otrzymuje antybiotyki. Z kolei wielokrotnie powtarzana antybiotykoterapia zaburza pracę układu odpornościowego i tylko przyspiesza rozwój astmy.

Tymczasem wczesne rozpoznanie astmy u dzieci jest ogromnie ważne. Im szybciej bowiem poda się dziecku odpowiednie leki zwalczające stan zapalny w oskrzelach (przyczynę astmy), tym większa szansa na zatrzymanie rozwoju choroby, zanim poczyni ogromne zniszczenia w drogach oddechowych.

Jak wzmocnić odporność u dzieci?

Astma oskrzelowa – co się dzieje w drzewie oskrzelowym?

Oskrzela to układ cieniutkich rureczek, które przypominają swoim wyglądem odwrócone do góry korzeniami drzewo, stąd też częsta nazwa – „drzewo oskrzelowe”. Poprzez te rurki wdychane powietrze płynie aż do pęcherzyków płucnych. U zdrowej osoby oskrzela są szerokie i drożne, więc oddycha ona bez wysiłku.

Natomiast w przebiegu astmy oskrzelowej w oskrzelach dochodzi do rozwoju stanu zapalnego. Spowodowany jest on zazwyczaj reakcją organizmu na alergeny obecne w otoczeniu, np. roztocza kurzu czy pleśnie. Stan zapalny rozwija się powoli – czasami tli się całymi latami. W tym czasie ścianki oskrzeli, stale podrażniane substancjami prozapalnymi, nie są w stanie normalnie pracować.

Pojawia się obrzęk błony śluzowej, kanaliki kurczą się, oskrzela zaczynają produkować zbyt dużo wydzieliny, która przeszkadza w swobodnym przepływie tlenu. Wszystko to sprawia, że oskrzela nie dostarczają wystarczającej ilości powietrza do płuc. Dziecko ma problemy z oddychaniem,  kaszle, pojawiają się duszności.

Kosmetyki dla dzieci – jak wybrać bezpieczne?

Astma u dzieci – kto jest nią zagrożony?

W 90 procentach przyczyna astmy u dzieci to alergia i uczulenie na alergeny, takie jak kurz, pleśń, pyłki roślin czy sierść zwierząt. Ale w grupie ryzyka są także dzieci:

  • często cierpiące na nawracające infekcje dróg oddechowych, wielokrotnie leczone antybiotykami
  • mieszkające w dużych miastach, narażone na smog
  • rodziców alergików – gdy mama dziecka jest alergiczką lub ma astmę, ryzyko, że dziecko zachoruje, wynosi 30 procent. Jeśli oboje rodzice są alergikami lub mają astmę – 70 procent
  • rodziców palaczy – jeśli rodzice palą papierosy, ryzyko zachorowania dziecka na astmę wzrasta o 50 procent
  • cierpiące na alergiczny nieżyt nosa – 80 procent chorych na astmę cierpi też na alergiczny nieżyt nosa
  • z atopowym zapaleniem skóry. Od AZS często zaczyna się tzw. marsz alergiczny (uczulenie na jeden alergen przeradza się w alergię na kolejne), który kończy się astmą. Dzieci, które w pierwszym roku życia miały AZS, potem aż pięć razy częściej chorują na astmę

Jak złagodzić objawy alergii u dziecka?

Astma – objawy ataku

Najczęstszym (i często jedynym) objawem tego, że właśnie rozwija się astma u dziecka przez wiele lat może być kaszel. Jeśli nie włączymy odpowiedniego leczenia, choroba nasili się. Dopiero gdy dojdzie do pierwszego ataku astmy, nikt nie ma już wątpliwości, z jakiego rodzaju schorzeniem mamy do czynienia.

Podczas ataku astmy drobne mięśnie obecne w ścianach oskrzeli kurczą się, a oskrzela się zwężają. Pojawia się także obrzęk błony śluzowej wyściełającej oskrzela i nadmierna ilość gęstej, bardzo lepkiej i trudnej do odkrztuszenia wydzieliny, która je zatyka. Powietrze nie może swobodnie przepływać.

Dziecko podczas ataku astmy:

  • kaszle – ale kaszel nie przynosi mu ulgi, wręcz przeciwnie, nasila duszność. Pod koniec napadu dziecko czasami odkrztusza śluzowatą, gęstą wydzielinę
  • ma trudności z oddychaniem, czasami także kicha
  • podczas wydechu wydaje charakterystyczne świsty
  • może odczuwać ucisk w klatce piersiowej. Dzieci cierpiące na astmę mówią, że mają wrażenie, jakby „oddychały przez słomkę” albo jakby jakaś obręcz zaciskała się wokół ich klatki piersiowej
  • ma bladą skórę, poci się, ma przyspieszone tętno, jest przestraszone – a płacz i krzyk tylko pogłębiają problemy z oddychaniem

Atak astmy trwa od kilku minut do kilku godzin i (nawet u tego samego dziecka) może wyglądać za każdym razem inaczej.

Jeśli dziecko się dusi, ma trudności z mówieniem, sinieje mu skóra wokół ust i palce rąk – są to objawy ciężkiego napadu astmy. Postaraj się uspokoić malucha, podaj leki i natychmiast wezwij pogotowie! Może bowiem dojść do niewydolności oddechowej, która zagraża życiu.

Alergia pokarmowa u dzieci – jak ją rozpoznać?

Objawy astmy u dziecka

Astma u dzieci ujawnia się najczęściej przed ukończeniem drugiego roku życia. Ale zwykle dziecko zostaje prawidłowo zdiagnozowane dopiero pomiędzy 5. a 10. rokiem życia, kiedy występują już typowe ataki duszności. Jeśli jesteś rodzicem dziecka, które często kaszle i jest leczone na nawracające infekcje dróg oddechowych – zacznij uważnie obserwować malca.

Można zacząć podejrzewać astmę u dziecka, jeśli:

  • kaszel pojawia się zwykle w nocy, po wysiłku, pod wpływem emocji, np. gdy dziecko się śmieje lub płacze, lub na skutek zmiany temperatury powietrza, przykładowo gdy dziecko wyjdzie z ciepłego pomieszczenia na mróz
  • dziecko reaguje kaszlem, gdy poczuje spaliny samochodowe, intensywny zapach lakieru czy farby, dym z papierosów,
  • kaszel nie ustaje po leczeniu antybiotykami
  • po zwykłym przeziębieniu dziecko kaszle przez kilka tygodni
  • kilkulatek szybko się męczy, nie chce się bawić w gry wymagające wysiłku fizycznego, nawet po krótkim spacerze ma problemy z oddychaniem

Jeśli zaobserwujesz powyższe objawy astmy u dziecka, koniecznie udaj się z nim do alergologa. Niezbędna będzie diagnostyka w kierunku astmy. Lekarz musi osłuchać malca, być może zleci dodatkowe badania, takie jak: testy skórne, spirometria, testy IgE z krwi (choć ich wyniki bywają u dzieci poniżej 5 r.ż. niemiarodajne). Ogromnie ważny przy postawieniu diagnozy jest także wywiad z rodzicami, dlatego przygotuj się dobrze do wizyty i dokładnie opisz wszystkie objawy, które wzbudziły twój niepokój.

Uczulenie na leki u dzieci

Astma u dzieci – leczenie

Lekarz ustala leczenie astmy indywidualnie dla każdego dziecka. Ale zazwyczaj malec będzie musiał przyjmować kombinację kilku leków spośród następujących typów specyfików:

  • glikokortykosteroidy wziewne – zmniejszające stan zapalny w nabłonku oskrzeli
  • beta2-mimetyki – rozkurczające oskrzela i przerywające napad duszności (uwaga, nadużywanie tych leków może prowadzić do nasilenia stanu zapalnego w oskrzelach i zaostrzenia astmy)
  • leki przeciwleukotrienowe (montelukast)

Leczenie astmy u dzieci odbywa się przy pomocy leków wziewnych. W przypadku takiej terapii ważna jest znajomość zasad prawidłowej aerozoloterapii. Warto zapytać lekarza, jak prawidłowo używać inhalatora, lub zobaczyć instruktaż na specjalnie przygotowanych zajęciach online – www.szkolaastmy.mp.pl.

O sposobie podawania leków, o tym, jak długo i w jakich dawkach dziecko powinno je przyjmować, decyduje wyłącznie lekarz. Nie wolno na własną rękę zmniejszać ich dawek – nawet jeśli dziecko czuje się lepiej. Astma jest chorobą przewlekłą i w większości przypadków leczenie trzeba włączyć na stałe, a dziecko (potem dorosły), powinno być pod stałą kontrolą lekarza.

Powiązane artykuły