Sekretne życie skóry, czyli jak dbać o mikrobiom

Choć nie widzimy ich gołym okiem, na naszej skórze żyją miliony mikroorganizmów. Mikrobiom, który tworzą, ma wpływ na nasze zdrowie. Dlatego warto troszczyć się o to, by dominowały w nim organizmy nam przyjazne, które będą skutecznie wpierać organizm w obronie przed patogenami. Konsultacja: lek.med. Monika Rogala, dermatolog.
Sekretne życie skóry.

Naukowcy od dawna przyglądają się mikroorganizmom bytującym w naszym organizmie. Stwierdzili, że prawdopodobnie ich liczba odpowiada mniej więcej liczbie wszystkich komórek naszego ciała! Mamy więc w sobie ładnych parę kilogramów bakterii, a także różnego rodzaju grzybów i wirusów. Niektóre z nich jako miejsce do życia obrały sobie skórę.

Ten największy organ naszego ciała jest również swego rodzaju łącznikiem ze światem. Pełni funkcję inteligentnego filtra, chroniącego nas przed niekorzystnymi czynnikami zewnętrznymi, a także niedopuszczającego do wnętrza naszych ciał mikrobów, które mogłyby nam zaszkodzić. Tę ważną rolę pełni tzw. hydrolipidowy płaszcz ochronny pokrywający naskórek. Okazuje się jednak, że do tego, by funkcjonował prawidłowo, potrzebna jest jeszcze równowaga w mikrobiomie zasiedlającym każdy zakamarek naszej skóry.

Jak kształtuje się odporność?

Czy wiedzieliście, że skóra dziecka przebywającego w łonie matki jest jałowa? Dopiero w czasie porodu ma pierwszy kontakt z bakteriami, które zaczynają ją zasiedlać. Zadomawiają się zresztą w całym organizmie maluszka (z jego układem pokarmowym na czele). W ewoluującym z czasem mikrobiomie skóry żyją nie tylko bakterie, lecz także grzyby, wirusy i pierwotniaki. Nieco inne gatunki bytują w rejonach, gdzie skóra jest sucha, inne tam, gdzie wydzielane są większe ilości łoju, jeszcze inne – w miejscach, gdzie panuje duża wilgotność, np. pod pachami. I, jakkolwiek dziwnie by to brzmiało, są tam po to, żeby nam pomagać. Organizmy wchodzące w skład mikrobiomu, żyjąc w symbiozie ze sobą nawzajem oraz z naszym ciałem, chronią nas przed różnego rodzaju zakażeniami i wspierają nasz układ odpornościowy. Im lepiej mają się przyjazne mikroby, tym mniejsza szansa, że zaatakują nas patogeny – nasi „sojusznicy” po prostu do tego nie dopuszczą!

Choć badania nad mikrobiomem ciągle trwają i wiele jeszcze pozostało do odkrycia, wiemy już, że każdy człowiek posiada inny, specyficzny tylko dla siebie skład mikrobioty – niektórzy naukowcy twierdzą nawet, że może on identyfikować nas równie skutecznie jak DNA. Ekosystem żyjących na skórze organizmów nie jest jednak niezmienny. Nieco inaczej wygląda u dziecka, zmienia się, gdy dojrzewamy, a także kiedy się starzejemy.

Mikrobiom pomaga kształtować odporność od momentu narodzin.

Skład mikrobioty uwarunkowany jest podłożem genetycznym, odpornościowym i barierowym naskórka. Mają na niego wpływ hormony (i to między innymi one sprawiają, że mikrobiom kobiet różni się od tego u mężczyzn), nasz sposób odżywiania, styl życia, a nawet to, w co się ubieramy i jak pielęgnujemy skórę. Autorka książki „Dobre bakterie”, dr Robynne Chutkan, uważa, że szkodliwe jest zbyt gorliwe mycie skóry oraz sięganie po środki o działaniu antybakteryjnym. „Kiedy usuwamy ochronne bakterie wraz z naturalnymi olejami i łojem, które zapewniają skórze elastyczność oraz stanowią idealne środowisko odżywcze dla niezbędnych drobnoustrojów, wytwarzamy na swojej skórze dysbiotyczny stan nierównowagi. Pozwala to na przerost bakterii patogennych” – pisze.

Prawdziwe spustoszenie w populacji pożytecznych mikroorganizmów żyjących na skórze mogą uczynić także antybiotyki, zwłaszcza te do stosowania zewnętrznego, przepisywane między innymi osobom chorującym na różne postacie trądziku. Po długotrwałej kuracji takimi lekami mikrobiom może już nigdy nie powrócić do pierwotnego stanu. Warto więc porozmawiać z dermatologiem o różnych sposobach leczenia problemów skórnych, może najpierw wypróbować inne dostępne metody, a po antybiotyki sięgać tylko wówczas, gdy rzeczywiście zaistnieje taka konieczność.

Zaburzenie równowagi mikrobiomu skóry

Dysbioza, czyli zaburzenie składu mikrobiomu skóry, może prowadzić do zachwiania równowagi między różnymi gatunkami żyjących na niej mikroorganizmów, prowadząc do nadmiernego rozwoju tych, których wolelibyśmy tam nie mieć, czyli chorobotwórczych. Na skórze zaczyna wówczas panoszyć się m.in. gronkowiec złocisty, odpowiedzialny za stany zapalne, grzyb Malassezia, jeden z głównych sprawców łupieżu czy nużeniec – mikroorganizm należący do grupy roztoczy, którego obecność skutkuje pojawianiem się rumienia, a także łączona jest m.in. z występowaniem trądziku różowatego (mikroorganizm ten wywołuje i zaostrza jego objawy).

Zaburzenia równowagi mikrobiomu zauważono również u osób cierpiących na łuszczycę, łojotokowe zapalenie skóry, a także na występujące bardzo często, zwłaszcza wśród dzieci, atopowe zapalenie skóry (AZS). Lekarze stwierdzili, że u małych „atopików” równowaga mikrobiomu jest zachwiana zwłaszcza w miejscach charakterystycznych dla AZS, czyli na policzkach, dłoniach, w zgięciach łokci, na szyi. Rozwijające się w tych miejscach patogeny (zwłaszcza gronkowiec złocisty) wytwarzają związki, które uszkadzają skórę, zwiększają jej przepuszczalność, narażając w ten sposób na ataki innych patogenów, a także wywołują ostrą reakcję układu odpornościowego. Skóra swędzi, piecze, dochodzi do miejscowych zakażeń (spowodowanych również nieustającym drapaniem się). Dlatego wśród zaleceń dermatologów usłyszymy dziś nie tylko o konieczności stosowania środków leczniczych, mających zaradzić danej dolegliwości, lecz także prośbę o takie pielęgnowanie skóry, które pomoże przywrócić zachwianą równowagę mikrobiomu.

Jak pielęgnować skórę – czego używać, a czego unikać?

Jak dbać o mikrobiom? Przede wszystkim w miarę możliwości unikając czynników wywołujących dysbiozę. A należą do nich między innymi wspomniana już antybiotykoterapia, stosowanie agresywnych środków do mycia (zwłaszcza zawierających alkohol i inne substancje antybakteryjne, np. triclosan), lecz także przebywanie w zanieczyszczonym środowisku i wystawianie się na działanie promieni ultrafioletowych. Do pielęgnacji najlepiej stosować preparaty bezzapachowe, bez barwników i drażniących konserwantów, za to z prostymi składami (emolienty, humektanty, związki okluzyjne). Na skład naszej flory bakteryjnej mają wpływ również czynniki wewnętrzne – niekorzystnie może odbić się na nim choroba całego organizmu, przyjmowanie środków hormonalnych, a nawet silny stres.

Zestaw mydeł naturalnych i olejków do pielęgnacji.

W dbaniu o dobry skład naszego mikrobiomu wspomagają nas producenci kosmetyków. W sprzedaży są już dostępne preparaty probiotyczne, zawierające w składzie odpowiednio spreparowane szczepy bakterii. Stosuje się tzw. lizaty bakteryjne, czyli pofragmentowane bakterie pochodzące ze źródeł termalnych wód skalistych. Możemy sięgać również po kosmetyki, w których składzie znajdują się prebiotyki, czyli substancje stanowiące pożywkę dla bakterii. Są to związki cukrów, dobierane tak, żeby sprzyjały rozwojowi „dobrych” bakterii, nie były natomiast przyswajane przez bakterie chorobotwórcze.

Jak dbać o mikrobiom skóry?

Na koniec jeszcze garść porad dr Robynne Chutkan, jak zatroszczyć się o dobry skład naszego mikrobiomu (na podstawie książki „Dobre bakterie”):

  • stosuj odchlorowujący filtr do wody używanej do picia oraz kąpieli
  • w kąpieli korzystaj z samej wody, bez mydła, a jeśli nie wyobrażasz sobie takiego mycia, używaj łagodnych, nieantybakteryjnych mydeł. („Najważniejsze, żeby kąpiel była krótka – trwała do 5 minut i miała temperaturę do 37 st. C” – dodaje dr Monika Rogala)
  • zamiast szamponu używaj olejków eterycznych lub rozcieńczonego octu
  • zakasz rękawy i ubrudź sobie ręce, np. uprawiając ogródek
  • otwieraj okna – wpuszczenie świeżego powierza podnosi jakość i różnorodność mikroorganizmów w domu
  • wybieraj kosmetyki pielęgnacyjne zrobione z potencjalnie jadalnych składników
  • nie stosuj odkażaczy, kosmetyków antybakteryjnych, antyperspirantów
  • korzystaj z produktów do pielęgnacji domowej roboty. Olej kokosowy ma właściwości przeciwgrzybicze i może hamować namnażanie złych bakterii, a sprawdzi się świetnie jako balsam do ciała, ust albo odżywka do włosów. Miód manuka (który można stosować m.in do oczyszczania twarzy lub jako składnik domowego peelingu) chroni przed chorobotwórczymi drobnoustrojami, nie naruszając przy tym tych dobrych i nie zmieniając pH skóry
  • unikaj stosowania w domu chemikaliów do mycia i czyszczenia. Spróbuj sięgnąć po środki zrobione np. z octu, sody oczyszczonej, soli. Sprawdź, jak zrobić ekologiczny proszek do prania.
15.12.2018
W ostatnich latach jelita to temat top. Coraz więcej wiemy o wpływie diety, aktywności fizycznej, stosowanej suplementacji na funkcję naszych jelit. Pewnym jest, że nasz mikrobiom składa się z >500 szczepów bakteryjnych, a więc w samym jelicie zawartych jest około 2-3 kg bakterii! Nowe badania naukowe sugerują wpływ mikrobioty jelitowej na mózg. Czy bakterie w […]
12.03.2019
Ludzkość nadużywa antybiotyków. Naukowcy alarmują, że jeśli tego nie zmienimy, w 2050 roku czeka nas apokalipsa. W tym czasie zakażenia lekoopornymi bakteriami staną się częstszą przyczyną zgonów niż rak. Jak temu przeciwdziałać?
13.02.2019
Sól Epsom to naturalne lekarstwo dostępne jest w większości aptek i sklepów zielarskich. Kosztuje niewiele, za to może zdziałać naprawdę dużo dobrego dla naszego organizmu.  Sprawdź, jak przygotować z niej kąpiele, napoje czy okłady, które złagodzą stres, a także pomogą przy dolegliwościach żołądkowych i problemach skórnych.
27.10.2018
Soki to samo zdrowie – orzeźwiają, pobudzają, wzmacniają organizm. A jeśli dodasz do nich „tajny” składnik otrzymasz sok z superdoładowaniem, który pomoże ci schudnąć, doda energii, złagodzi PMS albo wzmocni serce. Sprawdź, który będzie najlepszy dla ciebie.
30.11.2018
Smog nie jest nowym zjawiskiem. Od lat grasował na południu Polski, męczył ludzi w Krakowie, teraz zadomowił się w Warszawie i wielu małych miejscowościach. Walka z nim jest trudna, a zagrożenia dla zdrowia – realne. Rozmawiamy o nich z alergologiem, dr. n.med. Piotrem Dąbrowieckim.
04.09.2018
Większość uczniów już na samą myśl o końcu wakacji markotnieje. Możesz osłodzić im początek roku szkolnego i przygotować pyszne, zdrowe łakocie. Dodadzą dzieciom energii, będą naturalnym źródłem witamin i mikroelementów, a nawet poprawią koncentrację. W dodatku są proste do przygotowania. Przekonaj się sama.