Biegunka podróżnych – jak się przed nią ustrzec?

Klątwa Faraona albo zemsta Montezumy to popularne i nieco żartobliwe określenia problemów żołądkowych, które spotykają osoby podróżujące do ciepłych krajów. Oto rady, jak zapobiegać infekcji lub szybko się wyleczyć. Konsultacja: Alina Czapkowicz, lekarz rodzinny.
Biegunka podróżnych - jak się przed nią ustrzec?

Potoczne nazwy tej choroby już znamy. Medyczne określenie jest bardziej dosłowne: diarrhoea viatorum, co w dokładnym tłumaczeniu z języka łacińskiego oznacza właśnie biegunkę podróżnych. Czy to znaczy, że dotyka osób, które są w drodze? Raczej nie! Jest przypadłością, która pojawia się już po dotarciu na miejsce, zwykle w 2–4 dobie pobytu, o ile wybraliśmy się na urlop do kraju wysokiego ryzyka (m.in. Indie i kraje sąsiadujące, państwa Afryki, Azji Południowo-Wschodniej i Ameryki Łacińskiej). W zasadzie może jednak przytrafić się wszędzie tam, gdzie standardy higieniczne są niższe niż w ojczystym kraju turysty. Jej przyczyną najczęściej są enterotoksyczne szczepy Escherichia coli (ETEC), znacznie rzadziej inne bakterie (Salmonella, Shigella, Campylobacter). Około 5-10 proc. osób choruje z powodu wirusów, a w 5 proc. przypadków odpowiedzialne są pasożyty (m.in. Entamoeba histolytica – pełzak czerwonki, Giardia intestinalis – lamblia jelitowa). Biegunka podróżnych zaczyna się nagle, a jej charakterystycznym symptomem są częste wizyty w toalecie oraz bóle brzucha i gorączka (50-70 proc. chorych), nudności, wymioty, parcie na stolec. Prawie wszyscy są osłabieni i nie mają apetytu. Choroba u większości chorych ma stosunkowo lekki przebieg i ustępuje samoistnie, ale bywa i tak, że wymaga leczenia antybiotykami a nawet hospitalizacji (najczęściej komplikacje dotyczą małych dzieci i osób przewlekle chorych).

Trzy zasady profilaktyki przeciwbiegunkowej

1. Przed wyjazdem i w trakcie pobytu przyjmuj probiotyki

Spośród wielu szczepów bakterii probiotycznych, które mają we wskazaniach zapobieganie biegunce podróżnych najlepiej sprawdzają się dwa: Lactobacillus GG i Saccharomyces boulardii. Powinny być stosowane na kilka dni przed wyjazdem rano i wieczorem, a terapię trzeba kontynuować również na miejscu. Najważniejszy zatem jest wybór odpowiedniego preparatu, czyli takiego, który gwarantuje obecność żywych bakterii podczas przechowywania go poza lodówką (są probiotyki, które można trzymać w temperaturze do 25 stopni C).

2. Uważaj na to, co jesz i pijesz

Do zakażenia dochodzi najczęściej po zjedzeniu zanieczyszczonych pokarmów lub napojów. Dlatego, jak doradza ekspert Głównego Inspektoratu Sanitarnego, stosuj zasadę: ugotuj, upiecz, obierz lub zapomnij! (1). Zrezygnuj zatem z sałatek i owoców prosto z bazaru. Wodę także pij wyłącznie przegotowaną lub butelkowaną, nie używaj lodu do napojów (zwykle robiony jest z surowej wody, a niektóre bakterie potrafią przetrwać w niskiej temperaturze).

3. Dbaj o czystość

Dokładnie myj ręce, zwłaszcza przed jedzeniem oraz po skorzystaniu z toalety – zawsze używaj mydła i spłukuj dłonie pod bieżącą wodą przez ok. 30 sekund. Staraj się nie korzystać z suszarek elektrycznych, a wychodząc z toalety drzwi otwieraj łokciem (klamki to prawdziwe siedlisko bakterii)!
Uwaga! Są także zalecenia, by po umyciu zębów płukać usta wodą butelkowaną lub przegotowaną.

4. Jeśli jesteś w grupie wysokiego ryzyka rozważ profilaktyczną antybiotykoterapię

W wyjątkowych przypadkach można zastosować krótkoterminową profilaktykę biegunki podróżnych przy użyciu antybiotyków. Dotyczy to jednak bardzo niewielkiej grupy osób np. pacjentów z bezkwaśnością żołądka, cukrzycą, niedoborami odporności i przyjmujących leki immunosupresyjne a także tych, którzy wyjeżdżając wcześniej za każdym razem chorowali na biegunkę podróżnych (co może świadczyć o predyspozycji do takich infekcji). Można rozważyć tę metodę także wówczas, gdy kilkudniowy wyjazd wiąże się z ważnymi zobowiązaniami służbowymi (i nie można sobie pozwolić na pozostanie w łóżku). Zawsze jednak konieczna jest konsultacja z lekarzem. Jeśli uzna takie postępowanie za właściwe zleci prawdopodobnie jeden z dwóch antybiotyków: rifaksyminę lub fluorochinolon, zwykle przez 3 dni.

Biegunka podróżnych - jak sobie z nią poradzić?

Jak szybko wrócić do formy po biegunce?

Jeśli jednak, mimo stosowania zasad profilaktyki, do zakażenia dojdzie można złagodzić jego przebieg i skrócić czas trwania infekcji.

  • Najlepiej zastosować jednodniową dietę – jeść jedynie gotowane lekkostrawne dania w niewielkich ilościach (np. ryż na wywarze warzywnym), jednak nie jest zalecana całkowita głodówka. Pokarm działa bowiem korzystnie na przewód pokarmowy, bo sprzyja regeneracji enterocytów (komórek nabłonka jelit), uszkodzonych podczas procesu zapalnego.
  • Koniecznie trzeba w tym czasie pamiętać o dobrym nawodnieniu organizmu – powinno się wypijać minimum dwa litry butelkowanej wody mineralnej albo lekkiej herbaty (im bardziej gwałtowna biegunka tym więcej). Pamiętajmy o tym, by pić powoli, jednorazowo nie więcej niż pół szklanki (w przypadku wymiotów jedynie po kilka łyków).
  • Można również zastosować gotowe preparaty nawadniające zawierające glukozę oraz elektrolity (sole mineralne), które organizm traci podczas biegunki (patrz ramka Apteczka podróżnika). Przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) najbardziej jednak zalecany jest płyn nawadniający o niższej osmolarności nazwany WHO-ORS. Przygotowuje się go rozpuszczając w litrze przegotowanej wody: 2,6 g chlorku sodu, 1,5 g chlorku potasu, 2,9 g cytrynianu trójsodowego i 13,5 g glukozy (2, 3).
  • Na początku biegunki można zastosować lek przeciwbakteryjny nifuroksazyd albo preparat hamujący perystaltykę jelit – loperamid (uwaga! niezalecany w czasie ciąży!). Należy tylko pamiętać, że loperamid może hamować oczyszczanie przewodu pokarmowego z toksyn, a tym samym wydłużać czas trwania choroby. Coraz częściej lekarze medycyny tropikalnej sugerują, by biegunkę podróżnych leczyć od początku kombinacją loperamidu i antybiotyku, który powinien być dobrany w zależności od regionu w którym chory przebywa, gdyż w różnych miejscach na świecie dominują inne patogeny – to pozwala na rzeczywiste ograniczenie infekcji do 1-2 dni (4).
  • Wspomagająco warto przyjmować leki homeopatyczne Aloe i Arsenicum album (w pierwszym dniu infekcji po 5 granulek co kilka godzin, potem odstępy wydłuża się) – ten preparat można stosować także u kobiet ciężarnych. Gdy do odwodnienia jednak dojdzie warto dołączyć także preparat China rubra. Osoby, które czują się osłabione powinny pozostać w łóżku aż do ustąpienia objawów (zwykle po 1-3 dniach).

Biegunka podróżnych - profilaktyka i leczenie.

Apteczka podróżnika – jak ją skompletować?

Najważniejsze preparaty, które warto ze sobą zabrać:

  • probiotyk (na każdy dzień pobytu 2 kapsułki na osobę),
  • loperamid i/lub nifuroksazyd
  • saszetki z płynem nawadniającym (do rozpuszczenia w wodzie) lub składniki na płyn WHO-ORS,
  • leki homeopatyczne: Aloe (przyjmuje się przy ostrej biegunce) oraz China rubra (gdy dojdzie do odwodnienia),
  • antybiotyki – przed wyjazdem warto pójść do lekarza, by przepisał odpowiedni (stosowny do wrażliwości bakterii najczęściej wywołujących biegunkę w rejonie planowanej podróży) preparat, który należy wykupić i zabrać w podróż.

Uwaga komplikacje!

Jeśli choroba nie mija po 2-3 dobach albo pojawią się wzdęcia brzucha czy też domieszka krwi lub śluzu w stolcu koniecznie trzeba zasięgnąć porady miejscowego lekarza, gdyż mogą to być objawy zakażenia np. amebozą.

Inne alarmujące objawy u chorych z biegunką podróżnych to:

  • wodniste wypróżnienia powyżej 10 na dobę, zwłaszcza w rejonach zagrożonych cholerą,
  • wysoka gorączka, zwłaszcza w krajach, gdzie występuje malaria,
  • silne wymioty, które mogą doprowadzić do ciężkiego odwodnienia wymagającego leczenia kroplówkami nawadniającymi.

Konsultacja lekarska jest wskazana także w przypadku dzieci, osób w podeszłym wieku oraz osób przewlekle chorych.

Uwaga! Jeśli biegunka nawet nie jest bardzo silna, ale nie mija w ciągu kilku dni, a zdarza się, że nawet tygodni, gdyż czasem dolegliwości utrzymują się nawet już po powrocie do kraju, warto wykonać badanie mikroskopowe kału na obecność pasożytów. Być może konieczne będzie leczenie przeciwpasożytnicze.

 

Źródła:

  1. https://gis.gov.pl/wypoczynek/podrozowania-do-egzotycznych-zakatkow-swiata/
  2. https://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:rdZlnbeJnLMJ:https://journals.viamedica.pl/gastroenterologia_kliniczna/article/download/29273/24025+&cd=1&hl=pl&ct=clnk&gl=pl&client=firefox-b-d
  3. https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/69227/WHO_FCH_CAH_06.1.pdf;jsessionid=A571C7EC07AD7F9580F97882A5BAE56F?sequence=1
  4. https://www.medycynatropikalna.pl/chorobazakazna/16/biegunka-podroznych
15.07.2019
Jeśli zdarza Ci się jeść podczas podróży w przydrożnych barach albo lubisz ciasta z puszystym kremem, i nie odmawiasz ich sobie także latem, koniecznie przeczytaj ten tekst! Konsultacja lekarz rodzinny Alina Czapkowicz.
01.06.2019
Alergia to podstępny przeciwnik. Pojawia się bez żadnego ostrzeżenia. Może mieć postać kataru, który nie mija po przysłowiowych siedmiu dniach albo suchego, męczącego kaszlu wieczorami i w nocy. Jak odróżnić te obawy od podobnych, które towarzyszą przeziębieniu? Mamy kilka podpowiedzi!
18.05.2019
Magnez to składnik mineralny, który odgrywa ogromną rolę w zapobieganiu udarom mózgu i zawałom serca.
29.05.2019
Półgodzinny spacer po lesie czy praca w ogrodzie sprawiają, że w naszym organizmie obniża się poziom szkodliwych hormonów. A dzieci, które codziennie przebywają na świeżym powietrzu rozwijają się lepiej i są bardziej kreatywne!
13.08.2019
Lekkostrawna i zdrowa. Ale w smaku raczej… nijaka. Nie każdy umie ją przyrządzić tak, by cukiniowa potrawa zachwycała smakiem. Ale tak naprawdę, to nic trudnego – wypróbuj nasze przepisy na dania z cukinii.
14.11.2018
Skoro regularne ćwiczenia fizyczne wzmacniają mięśnie ciała, to dlaczego nie zacząć  stosować też ćwiczeń poprawiających kondycję i wygląd twarzy oraz szyi? Sprawdź, na czym polega joga twarzy! Konsultacja: Olga Szemley twórczyni autorskiej metody ćwiczeń oraz Iwona Kwaśny i Anna Filipowicz – instruktorki z Yogattractive, http://yogattractive.com/.