Strona główna Najnowsze artykuły Co powinno jeść niemowlę – nowy schemat żywienia niemowląt 2021
Strona główna Najnowsze artykuły Co powinno jeść niemowlę – nowy schemat żywienia niemowląt 2021

Co powinno jeść niemowlę – nowy schemat żywienia niemowląt 2021

autor: Agnieszka Leciejewska

Rodzic decyduje, co i jak poda dziecku do jedzenia. Ale to dziecko uznaje, czy będzie jadło i ile zje. To jedna z ważniejszych zasad ostatnio zaktualizowanych wytycznych na temat żywienia niemowląt. Jest też kilka istotnych zmian dotyczących podawania dzieciom glutenu, jaj kurzych, ryżu oraz napojów roślinnych. Nowy schemat żywienia niemowląt w 2021 roku to bezcenne wskazówki dla rodziców (i dziadków), także na czas pandemii!

Żywienie dziecka w pierwszym roku życia to wielka kulinarna przygoda. Jej początki bywają niełatwe i stresujące. Wielu rodziców zastanawia się, jak zrobić to prawidłowo, by nie popełnić błędu? Z myślą o nich powstały zalecenia opracowane w 2014 roku przez Sekcję Żywieniową Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci. Co kilka lat są one aktualizowane.

Właśnie ukazały się najnowsze wytyczne dotyczące żywienia niemowląt, opublikowane w styczniu 2021 roku. Obszerny tekst zawiera aktualny schemat żywienia, zalecenia i praktyczne wskazówki, jak powinno wyglądać prawidłowe żywienie w pierwszych miesiącach życia dziecka, by rosło zdrowo i rozwijało się prawidłowo.

Żywienie niemowląt i noworodków – zalecenia WHO i AAP

Zgodnie z zaleceniami WHO i Amerykańskiej Akademii Pediatrycznej dziecko do 6. miesiąca życia powinno być karmione naturalnie. Mleko matki jest najlepszym dla niego pokarmem. Zapewnia wszystkie niezbędne składniki pokarmowe potrzebne dziecku do właściwego wzrostu i rozwoju. W tym czasie nie są potrzebne żadne dodatkowe posiłki ani płyny, takie jak woda, soki i mleko modyfikowane. Wyjątek stanowią witaminy lub leki.

Karmienie piersią powinno być kontynuowane tak długo, jak długo będzie tego chciała matka i dziecko. Ze względu na ryzyko rozwoju próchnicy rocznego malca lepiej jednak nie karmić w nocy. Niemowlętom, które nie mogą być karmione piersią, rekomenduje się podawanie mleka modyfikowanego lub mieszanek mlecznych.

Jak gotować dla niemowlaka?

Ile powinien jeść noworodek?

Zdrowe niemowlęta od 1. do 6. miesiąca karmione wyłącznie naturalnie zjadają zwykle 75 g do 88 g mleka z jednej piersi i 101 do 117 g z obu piersi [1].

Liczba karmień wraz z wiekiem powinna się zmniejszać:

  • od urodzenia do końca 5. miesiąca życia – 8-12 razy na dobę
  • od 6. miesiąca życia do 1. roku życia – 6–8 razy na dobę
  • w 2. roku życia – 3–6 razy na dobę

Pierwsze badania niemowlęcia – jakie wykonać?

Karmienie niemowląt i noworodków w pandemii

Aktualne zalecenia zawierają także wskazówki dla matek karmiących naturalnie z podejrzeniem zakażenia lub zakażonych SARS-CoV-2. Okazuje się, że mleko matki chorej na COVID-19 zawiera przeciwciała IgG skierowane przeciwko SARS-CoV-2. Dlatego zgodnie z zaleceniami:

  • kobiety, które nie mają objawów lub są one łagodne, mogą karmić piersią od pierwszych chwil po urodzeniu
  • przed każdym kontaktem z dzieckiem i po nim trzeba przestrzegać podstawowych zasad bezpieczeństwa: zakładać maseczki, myć ręce i piersi oraz dezynfekować powierzchnie

Jak zachęcić dziecko do jedzenia warzyw?

Nowe zasady rozszerzania diety niemowlęcia

Rozszerzanie diety niemowlaka, czyli wprowadzanie nowych pokarmów do diety dziecka można rozpocząć pomiędzy 17. a 26. tygodniem życia. Eksperci nie określili jednak dokładnego momentu, w którym można rozszerzać dietę. Ważne, by dziecko było na to gotowe.

Niemowlę powinno już:

  • stabilnie siedzieć z podparciem lub bez
  • nie wypychać jedzenia z buzi
  • chwytać pokarm do rączki i trafiać nim do ust
  • okazywać zainteresowane jedzeniem
  • próbować przeżuwać pokarm

Rozszerzając dietę dziecka, warto pamiętać, by:

  • nie rezygnować z posiłków mlecznych – mleko mamy lub mleko modyfikowane to podstawa diety dziecka do 1. roku życia. Nowe pokarmy bezmleczne są początkowo jedynie uzupełnieniem diety. Jeden posiłek mleczny w ciągu dnia można zastąpić pokarmem bezmlecznym. Najpierw podać mleko, a za 30–60 minut posiłek bezmleczny
  • nowe produkty wprowadzać pojedynczo i stopniowo, obserwując reakcję dziecka. W przeciwnym razie, gdy go coś uczuli, trudno będzie ustalić, który produkt wywołał alergię pokarmową u dziecka. Najlepiej zacząć od 3–4 łyżeczek. Gdy niemowlę zasypia, grymasi podczas jedzenia, odpycha jedzenie lub zaciska usta przy zbliżaniu łyżeczki, nie chce jeść lub jest syte, nie można go wtedy karmić na siłę
  • urozmaicać konsystencję posiłków. W 6.–7. miesiącu życia wprowadzać puree, pokarmy rozdrobnione i papki. W 8. miesiącu życia można podać przekąski do samodzielnego jedzenia, np. kawałki banana czy gotowanej marchewki. Pod koniec 12. miesiąca życia pociecha może już jeść posiłki o dowolnej konsystencji
  • wykazać się cierpliwością i nie poddawać się, gdy dziecko odmawia próbowania nowego posiłku. Niekiedy potrzeba nawet kilkunastu prób, by pociecha polubiła nowości
  • pierwsze posiłki podawać łyżeczką. Powinna być twarda (np. metalowa) i płaska
  • zacząć naukę picia z otwartego kubka. Po ukończeniu 1. roku życia nie podawać dziecku pokarmów ani płynów przez butelkę ze smoczkiem
  • rozpoczynać rozszerzanie diety od kaszek ryżowych, kukurydzianych, jaglanych i glutenowych
  • warzywa wprowadzać do diety przed owocami. Warzywa mają mniej cukrów i są gorzej tolerowane niż owoce. Dlatego jarzyny, zwłaszcza te zielone (np. brokuły) można podawać dwa tygodnie przed owocami. Po wzbogaceniu diety w owoce (banany, jabłko, gruszki) kontynuować podawanie warzyw
  • nie wstrzymywać się z podawaniem niemowlętom jajek kurzych. Zaleca się jedno małe jajko dwa razy w tygodniu. Powinno być dobrze ugotowane – na twardo (10–15 minut) lub ukryte w daniach, takich jak makaron jajeczny i inne produkty pieczone z jajkiem, np. ciasto
  • orzeszki ziemne podawać pomiędzy 4. a 11. miesiącem życia, najlepiej po konsultacji z pediatrą. Zaleca się masło orzechowe (lub mąkę z orzechów arachidowych) wymieszane z pokarmem, wodą lub mlekiem modyfikowanym (ok. 1–2 łyżeczki do herbaty, 1–3 razy na tydzień)
  • nie opóźniać wprowadzania glutenu do diety. Produkty zawierające gluten (pieczywo, kasze, makarony, ciasta) można podawać razem z innymi produktami od ukończenia 4. do 12. miesiąca życia. Warto zacząć od pszennego pieczywa, na początek nie więcej niż pół kromki
  • jako pierwsze mięso wprowadzać drób (mięso z indyka, gęsi, kaczki, kurczaka), wołowinę, jagnięcinę i królika
  • wybierać tłuste ryby morskie, takie jak śledź atlantycki, łosoś norweski hodowlany, szprot, sardynki, pstrąg hodowlany, flądra, dorsz, makrela atlantycka i morszczuk. Podawać małe porcje ryb 1–2 razy w tygodniu, obserwując reakcję dziecka
  • nie ograniczać tłuszczu w diecie niemowlęcia. Jest on potrzebny do rozwoju jego mózgu. Maluchom zaleca się masło, oleje roślinne, np. olej rzepakowy lub oliwę z oliwek, oraz margaryny miękkie, te w kubeczku, jako dodatek do zup i puree warzywnych
  • podawać dziecku wodę. W drugim półroczu życia w menu powinno być 800–1000 ml wody na dobę. Do tej ilości wlicza się wodę zawartą w żywności, a także wodę pitną i mineralną. Dla starszych niemowląt najlepsza jest woda źródlana lub naturalna woda mineralna – niskozmineralizowana (o zawartości składników mineralnych poniżej 500 mg/l), niskosodowa i niskosiarczanowa

Jak rozszerzać dietę niemowlaka?

Żywienie niemowląt – czego unikać w diecie dziecka?

Dieta niemowlęcia różni się zasadniczo od diety osób dorosłych. Są produkty, których małe dzieci nie powinny w ogóle jeść, bo mogą zagrażać ich zdrowiu i życiu. Niektóre zakazane w niemowlęcej diecie produkty są niezdrowe i ciężkostrawne także dla osób dorosłych. W diecie dzieci do 1. roku życia najlepiej unikać:

  • nadmiaru glutenu, np. więcej niż połowy kromki chleba dziennie
  • niedostatecznie ściętych jaj, np. w naleśnikach i jajecznicy
  • mięsa z nieznanego źródła (nie ma pewności, że zostało przebadane przez weterynarza)
  • podrobów i przetworów mięsnych, takich jak np. kiełbasy, wędzonki, konserwy, parówki i inne wyroby garmażeryjne
  • ryb drapieżnych, takich jak miecznik, rekin, makrela królewska, tuńczyk oraz płytecznik
  • zwykłego ryżu, który może zawierać szkodliwy arsen
  • napojów roślinnych na bazie np. ryżu, nasion soi, orzechów czy zbóż. Napoje takie nie pokrywają zapotrzebowania na składniki odżywcze u dziecka w 1. roku życia. Mogą natomiast zawierać substancje słodzące, bywają zanieczyszczone mykotoksynami i metalami ciężkimi, np. arsenem
  • oleju i herbatek z kopru włoskiego, brakuje badań dotyczących bezpieczeństwa ich stosowania u niemowląt
  • soków owocowych, napojów słodzonych cukrem, a także stewią i słodzikami
  • napojów gazowanych, energetyzujących, dla sportowców, napojów z dodatkiem kofeiny
  • produktów zawierających dużo soli, takich jak: warzywa konserwowane, z puszki i warzywa solone, solone mięsa, kostki rosołowe oraz zupy w proszku. Niewskazane jest dosalanie potraw dla niemowląt. W pierwszym półroczu w menu dziecka nie powinno być nawet minimalnych ilości soli, w drugim półroczu może być maksymalnie szczypta – 0,2 g soli dziennie
  • miodu, bo może zawierać przetrwalniki Clostridium botulinum wywołujące botulizm dziecięcy. Miód można podawać dopiero po ukończeniu 1. roku życia dziecka
  • mleka aromatyzowanego (np. czekoladowego, truskawkowego) i smakowego zawierającego cukier
  • grzybów i ostrych przypraw, chrzanu, musztardy
  • mleka krowiego, które sprzyja alergiom. Po ukończeniu 1. roku życia dzienne spożycie mleka nie powinno przekraczać 500 ml

Dieta dla aktywnego dziecka

Nowy schemat żywienia niemowląt

Najnowszy schemat żywienia niemowląt daje rodzicom znacznie więcej swobody. To oni decydują, co, kiedy i w jakiej ilości podają dziecku do jedzenia.

Dla ułatwienia w schemacie uwzględniono liczbę posiłków i wielkość porcji, którą dziecko powinno zjeść w ciągu doby. Podano też rodzaj i konsystencję pokarmów najlepszych dla niemowlęcia w poszczególnych miesiącach jego życia.

Tabele z nowymi wytycznymi można znaleźć w Internecie na stronie: https://alaantkoweblw.pl/wp-content/uploads/2021/01/smp_01_2021_zasady_zywienia_zdrowych_niemowlat.pdf

Jak żywić niemowlaka?

  • miesięczne dziecko – powinno być karmione 8–10 razy wyłącznie mlekiem matki lub mlekiem modyfikowanym. Średnia objętość porcji posiłku to ok. 110 ml
  • 2–4-miesięczne dziecko – powinno być karmione piersią 8–12 (nawet do 14) razy na dobę. Niemowlę karmione mlekiem modyfikowanym powinno jeść 6 posiłków dziennie. Średnia objętość porcji posiłku to 120–140 ml
  • 5–6-miesięczne dziecko – powinno być karmione piersią 8–12 razy. Niemowlę karmione mlekiem modyfikowanym powinno jeść 5 posiłków dziennie. Średnia objętość porcji posiłku to 150–160 ml. W tym czasie można zacząć rozszerzać dietę, wprowadzając na początek kaszki zbożowe, gładkie puree, np. gotowane i miksowane warzywa (przykładowo –marchewka, brokuły, kalafior lub ziemniak). Potem owoce, np. jabłko, banan, a także jajko i mięso
  • 7-miesięczne dziecko – powinno być karmione piersią 6–8 razy. Niemowlę karmione mlekiem modyfikowanym powinno jeść 5 posiłków dziennie. Średnia objętość porcji posiłku to 180–170 ml
  • 9–12-miesięczne dziecko – powinno być karmione piersią 6–8 razy. Niemowlę karmione mlekiem modyfikowanym powinno jeść od 4 do 5 posiłków dziennie. Średnia objętość porcji posiłku to 190–220 ml

Objawy odwodnienia u dziecka

Dzieciom w wieku od 7 do 12 miesięcy można podawać:

  • zmiksowane lub drobno posiekane gotowane mięso, ryby
  • rozgniecione gotowane warzywa (marchewka, brokuł, kalafior) i owoce
  • posiekane surowe warzywa i owoce (np. jabłko, gruszka lub pomidor)
  • miękkie kawałki lub cząstki warzyw, owoców i mięsa podawane do ręki
  • kasze i pieczywo

Literatura:

  1. American Academy of Pediatrics (2012). Breastfeeding and the Use of Human Milk. Pediatrics, 129(3), e827–e841. http://www.aeped.es/sites/default/files/1-breastfeeding_and_the_use_of_hm_aap2012.pdf
  2. Szajewska, H. i in. (2021). Zasady żywienia zdrowych niemowląt. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci. Standardy Medyczne/Pediatria, 18, 805–822. https://alaantkoweblw.pl/wp-content/uploads/2021/01/smp_01_2021_zasady_zywienia_zdrowych_niemowlat.pdf

Elektrolity dla dzieci – czy są potrzebne?

Najnowsze artykuły