Ziołolecznictwo w medycynie chińskiej i europejskiej

Ziołolecznictwo jest najstarszą metodą leczniczą. Początkowo na całym świecie ta najwcześniejsza forma leczenia za pomocą ziół była związana zawsze z szamanizmem i magią, a zielarzom przypisywano nadprzyrodzone moce. Ludzie bali się ich wiedzy i tego, że za pomocą roślin i tajemniczych wywarów mogą nie tylko uzdrowić, lecz również spowodować niedomagania, a nawet śmierć.
Ziołolecznictwo w medycynie chińskiej i europejskiej.

Poniekąd słusznie. Powszechnie wiadomo, że jedne z najsilniejszych trucizn pochodzą właśnie ze źródeł roślinnych. Dlatego niezwykle ważne jest, aby terapeuta stosujący zioła posiadał odpowiednią wiedzę na ten temat i znał wszelkie możliwe przeciwwskazania oraz ich działania niepożądane. Nieprawdą jest, że wszystkie zioła działają łagodnie i nie mogą przynieść żadnej szkody. Wiedzą o tym najlepiej specjaliści medycyny chińskiej, w której ziołolecznictwo pełni jedną z ważniejszych ról w terapii.

W medycynie Wschodu często stosuje się specyfiki roślinne typowe tylko dla tego systemu leczenia, dostępne wyłącznie na tych szerokościach geograficznych i zarezerwowane dla medycyny chińskiej. Są to zioła nie stosowane w zachodnim systemie zielarskim.

Jednak istnieje mnóstwo remediów ziołowych, które są wspólne zarówno dla leczenia europejskiego, jak i chińskiego. Najczęściej spektrum działania tych ziół, z punktu widzenia wschodniego i zachodniego, pokrywa się. Organizmy Chińczyków działają przecież  dokładnie tak samo jak Europejczyków czy Amerykanów, jednak w medycynie chińskiej działanie to jest zazwyczaj znacznie rozszerzone, więc jedno zioło ma wiele różnych wskazań, pozornie ze sobą nie związanych.

Wynika to z różnic w stawianiu diagnozy w tych odmiennych systemach terapeutycznych oraz w podejściu do kwestii, dlaczego dane zioło działa na dane schorzenie.

O ile zasady medycyny chińskiej wydają się być zbliżone do teorii starożytnych pionierów medycyny, takich jak Hipokrates, Dioskurydes czy Galen, o tyle współczesna zachodnia nauka o ziołach skupia się już na innych aspektach leków roślinnych.

Z punktu widzenia medycyny europejskiej

Zachodnia farmakognozja (nauka o lekach pochodzenia roślinnego) zajmuje się surowcami roślinnymi, ich anatomią, pochodzącymi z nich składnikami czynnymi, budową chemiczną tych składników, kierunkiem i mechanizmem ich działania na organizm człowieka oraz sposobem ich uzyskiwania, a także produkcją leków z tych surowców oraz praktycznym ich zastosowaniem (leki ziołowe).

Napary ziołowe - ziołolecznictwo w medycynie chińskiej i europejskiej.

Nie odnosi się za bardzo do nauk starożytnych mędrców greckich, którzy nauczali o „czterech humorach, mających różną siłę oddziaływania w różnych porach roku” (Hipokrates). Nie opisuje ziół według ich charakteru termicznego, kierunku działania w organizmie czy smaku, tak jak to czynił słynny grecki lekarz i botanik Dioskurydes.

Skupia się na składzie chemicznym i analizie związków czynnych, które odpowiadają za działanie terapeutyczne danego zioła. Na tej podstawie przypisuje roślinie właściwości lecznicze i określa jej zastosowanie w lecznictwie.

A co na to medycyna Wschodu…

Tymczasem medycyna chińska do dzisiaj nadaje kluczową rolę w wyborze właściwego leku ziołowego temperaturze przypisanej do danego zioła, jego smakowi i kierunkowi działania w ciele oraz wpływowi na określone narządy. Stanowi to podstawowe kryterium doboru leku dla pacjenta, które to kryterium jest ściśle uzależnione od diagnozy.

Jeśli np. choroba płuc zostanie sklasyfikowana jako ciepła i sucha, wtedy należy wybrać do leczenia zioło o temperaturze chłodnej, charakterze nawilżającym i działaniu skierowanym do płuc – w ten sposób dobieramy właściwe zioło do danego, konkretnego zaburzenia.

Według tych samych zasad klasyfikuje się zarówno chorobę, jak i zioło. Dlatego można łatwo przyporządkować dane zioło do danego zaburzenia. Nie trzeba szczegółowo znać składu chemicznego rośliny, aby wiedzieć, na jakiego rodzaju schorzenie może być zastosowana. Oczywiście, że właściwości temperatury i smaku danego zioła, jego działanie i syndromy narządów, jakie można leczyć z jego pomocą zależą od jego biochemii, czyli farmakologicznego oddziaływania obecnych w nim głównych składników czynnych. Natomiast nie jest konieczne dogłębne wnikanie w strukturę rośliny, aby wiedzieć, w jakiej chorobie można ją zastosować i jakie są różnice pomiędzy poszczególnymi lekami roślinnymi.

Najważniejsza przy klasyfikacji ziół jest znajomość ich:

temperatury – temperatura przypisana do danego zioła ma związek z jego oddziaływaniem na ludzki organizm. Zioła klasyfikowane jako ciepłe lub gorące mają działanie ogrzewające na całe ciało lub jego część. Zioła chłodne lub zimne działają ochładzająco, zaś te o neutralnym charakterze nie zmieniają temperatury ciała.

Celem zrównoważenia temperatury w ciele jest skorygowanie zachwianej równowagi energetycznej, przy jak najmniejszej ingerencji i zakłóceniu pracy organizmu. Dla chorób przebiegających ze stanem ciepłym właściwe jest zastosowanie zioła chłodnego, zaś przy stanach z obecnym zimnem należy użyć zioła ogrzewającego.

smaku – smak jako teoretyczna koncepcja odnosi się raczej do wpływu, jaki dane zioło wywiera na ciało niż do smaku subiektywnie odczuwanego w ustach. Czasem oba te aspekty się zgadzają, np. lukrecja, której przypisany jest smak słodki, jest najczęściej odczuwana jako słodka również w ustach. Natomiast już żeń-szeń, który także jest klasyfikowany jako słodki, dla większości osób odczuwalny jest subiektywnie jako raczej gorzki.

W chińskim ziołolecznictwie stosowana jest klasyfikacja ziół, obejmująca następujące smaki: ostry, aromatyczny, gorzki, kwaśny, słodki. Smak zioła jest związany z jego działaniem i determinuje funkcje, jakie dane zioło spełnia w terapii. Np. smak gorzki kieruje energię w dół, a smak kwaśny ściąga ją do wnętrza organizmu.

Leczenie ziołami w medycynie chińskiej i europejskiej.

kierunku działania – w ludzkim ciele istnieją cztery główne kierunki ruchu energii: w górę, w dół, na zewnątrz i do środka. Gdy jesteśmy zdrowi, ruch energii zachodzi we wszystkich czterech kierunkach w zrównoważonym rytmie, w czasie choroby natomiast pojawia się zaburzenie przepływu energii, dotyczące jednego lub więcej kierunków.

Gdy zdiagnozujemy zaburzenie, np. nadaktywne yang wątroby powodujące nadmierne wznoszenie się energii w górę, co jest przyczyną takich objawów jak ból głowy, zawroty głowy, nadciśnienie, napięcie nerwowe, czy ataki złości, wówczas możemy wybrać zioło o takim kierunku działania, który skompensuje patologiczny przepływ energii w organizmie, czyli skieruje energię w dół. W tym konkretnym przypadku możemy zaordynować pacjentowi np. kozłek, znany bardziej jako waleriana, który ma właściwości kierowania ruchu energii w dół.

Warto zwrócić uwagę, iż w tradycyjnym ziołolecznictwie kozłek również służy jako zioło uspokajające i tonizujące nadmierne napięcie nerwowe, jest skuteczny także w leczeniu bólów i zawrotów głowy, pulsowania w skroniach na skutek podwyższonego ciśnienia krwi oraz bezsenności.

narządu, na który wpływa – zioła można także klasyfikować na podstawie narządów, do których mają powinowactwo i na które działają terapeutycznie, a czasem nawet według konkretnych syndromów danego narządu. Np. rozmaryn ma wpływ na serce, a konkretnie może być stosowany w leczeniu zastoju qi serca z towarzyszącą depresją, tymianek ma silne powinowactwo płuc i jest najczęściej używany w infekcjach dróg oddechowych itd.

Działanie leków i ich wskazania w zachodnim ziołolecznictwie w porównaniu do medycyny chińskiej

Działaniem leku określa się efekt leczniczy, jaki dany lek wywiera na organizm. W chińskiej medycynie działanie zioła jest determinowane powyższymi czynnikami, zatem jego temperaturą, smakiem, kierunkiem ruchu energii oraz narządem, na który działa. W zachodnim ziołolecznictwie działanie zioła określone jest konkretnym efektem, jaki ma wywrzeć na organizm, np. zioła napotne lub przeczyszczające.

Dla porównania:

– zioła, posiadające działanie napotne, w medycynie chińskiej określane są jako usuwające zewnętrzny wiatr

– gorzkie toniki trawienne, stosowane w celu poprawy trawienia i leczenia niestrawności, w medycynie chińskiej mają działanie wzmacniające qi śledziony

– toniki nasercowe we wschodniej terapii, to zioła wzmacniające qi serca

– zioła uspokajające w medycynie chińskiej mogą zostać opisane jako łagodzące wznoszące się yang wątroby

– zioła przeciwbakteryjne jako działanie w systemie wschodnim są odpowiedzialne za usuwanie wilgotnego gorąca i gorących toksyn

– zioła przeciwwymiotne uspokajają zbuntowaną qi żołądka itd.

Ziołolecznictwo - leki ziołowe w medycynie chińskiej i europejskiej.

I nie chodzi tylko o samą nomenklaturę. Te poetyckie określenia chińskie mają o wiele szerszy aspekt niż zawężone spektrum działania ziół z punktu widzenia zachodniego. Np. jeśli mamy do czynienia ze wznoszącym się yang wątroby, może to oznaczać wiele różnych dolegliwości, takich jak: bóle głowy, zawroty głowy, nadciśnienie, ataki złości, drażliwość, dzwonienie w uszach, czy zaburzenia snu – i na wszystkie te dolegliwości trzeba będzie zastosować zioła, które działają uspokajająco na nadaktywne yang wątroby i kierują energię w dół.

W pojęciu medycyny chińskiej nie istnieje taka diagnoza jak np. „nadciśnienie”. Jest to definiowane jako jeden z elementów wznoszącego się yang wątroby i oznacza wiele aspektów, wynikających z zaburzonej równowagi energetycznej pacjenta. Dlatego powrót do tej równowagi wiąże się nie tylko z uregulowaniem ciśnienia krwi, ale też z wyleczeniem szeregu innych zaburzeń towarzyszących wznoszącemu się yang wątroby.

Dla specjalisty medycyny wschodniej ważna będzie zgodność między rodzajem zaburzenia u pacjenta, a charakterystyką zioła, które ma go uleczyć, czyli jego smakiem, temperaturą, kierunkiem działania. Na chorobę z gorącem zaleci zioła chłodne, dolegliwości z opadającym qi będzie leczyć ziołami wznoszącymi qi ku górze itd. Poza tym zawsze weźmie pod uwagę termikę samego pacjenta, aby przypadkiem nie zaburzyć równowagi energetycznej w jego ciele poprzez nieodpowiednio dobrane zioła.

Co z tego wynika?

Zastosowanie poszczególnych ziół w systemie zachodnim i chińskim jest podobne. Nie mogłoby zresztą być inaczej, ponieważ ich działanie jest przecież wciąż takie samo. Różnica tkwi w podejściu oraz sposobie doboru receptur ziołowych. Również diagnostyka jest inna. Diagnoza w medycynie chińskiej obejmuje całość reagowania pacjenta, ponieważ jest to terapia holistyczna. Poza tym kładzie duży nacisk na profilaktykę, w czym zioła są wprost niezastąpione.

Ogólna termika i kierunek działania ziół musi zawsze odpowiadać indywidualnym potrzebom pacjenta. Zioła i receptury ziołowe trzeba zawsze dobierać starannie, pod kontrolą specjalisty i nie powinno się ich stosować przez zbyt długi czas, zwłaszcza jak są skrajnie nasilone pod względem temperatury, np. zimne lub gorące. Mogą wówczas zmienić termikę pacjenta i zakłócić jego równowagę. Właściwie dobrana mieszanka ziół zapewni efekt leczniczy w krótkim czasie i pozwoli utrzymać go pod warunkiem przestrzegania zaleceń terapeuty.

Więcej o ziołach w medycynie chińskiej i europejskiej przeczytasz TUTAJ.

31.12.2018
Zodiak chiński, podobnie jak zodiak, do którego jesteśmy przyzwyczajeni w świecie zachodnim, reprezentuje 12 znaków, które są symbolami zwierzęcymi. W przeciwieństwie jednak do „naszego” systemu zodiakalnego, w systemie chińskim liczba 12 dotyczy nie tylko dwunastu miesięcy, lecz także dwunastu godzin w zegarze narządów oraz cyklu dwunastu lat – pięciu w okresach 60-letnich (5 razy 12 […]
07.02.2019
Szukając informacji na temat różnych naturalnych metod leczenia, napotykamy się bardzo często na termin „medycyna holistyczna”. Nie każdy jednak zdaje sobie dokładnie sprawę, cóż to naprawdę znaczy. Mamy mgliste pojęcie o holizmie, jako całościowym spojrzeniu na pewne aspekty, lecz w jaki sposób może to dotyczyć medycyny?
20.03.2019
Desmodium adscendens to nazwa, która kojarzy nam się bardziej z magicznym zaklęciem niż z botaniką, ale oznacza ona właśnie roślinę leczniczą o szczególnie silnym, pozytywnym oddziaływaniu na wątrobę. Warto poznać jej niezwykłe właściwości.
20.07.2018
Gdy za oknem upał, nasz organizm domaga się dodatkowych porcji picia. Ile tak naprawdę go potrzebuje i dlaczego tak ważne jest prawidłowe nawodnienie? Sprawdziliśmy!
27.08.2018
Działa jak energetyk, podnosi wydolność organizmu, usprawnia trawienie, odchudza, pomaga w walce z nowotworami, wyciąga z anemii, nawet poprawia nastrój… A do tego zrobisz go w 15 minut, i… jest tani jak barszcz. Zakwas buraczany to samo dobro!
11.06.2018
W starożytnych Chinach podejście do człowieka nie ograniczało się tylko do jego przejawów na płaszczyźnie fizycznej. Ważne, o ile nie ważniejsze, były także emocje oraz psychika. Medycyna chińska poszła jeszcze głębiej i przydała aspekt duchowy nie tylko człowiekowi jako takiemu, ale również jego poszczególnym narządom.