Moc zaczerpnięta z roślin

Dopadło cię wiosenne przesilenie? Pomogą ci żeń szeń, eleuterokok kolczysty, szczodrak krokoszowy, cytryniec chiński, różeniec górski. Dzięki wsparciu tych leczniczych roślin tzw. adaptogennych szybciej pokonasz zmęczenie, nabierzesz sił i odzyskasz wewnętrzną harmonię. 

Jeśli jesteś zdrowa i dobrze się czujesz, to znaczy, że twój organizm znajduje się w równowadze, czyli w stanie homeostazy. Dbają o nią twoje wewnętrzne mechanizmy, które nie dopuszczają, aby różnego rodzaju niekorzystne czynniki wytrąciły cię z niej.

Takim czynnikiem zewnętrznym może być np. spotkanie z chorą osobą i związany z tym atak wirusów, natomiast wewnętrznym np. niedobór i osłabienie jelitowej flory bakteryjnej.

Niestety zdarza się, że te mechanizmy odpornościowe ulegają zakłóceniu, osłabieniu lub zniszczeniu, a wówczas rozwija się choroba. Oczywiście podczas walki z infekcją nie ma mowy o wewnętrznej harmonii.

Na problemy związane z zaburzeniem wewnętrznej równowagi cierpią także:

  • rekonwalescenci – organizm dopiero odbudowuje swoje siły,
  • osoby pod wpływem dużego stresu, gdy dochodzi do gwałtownego i nadmiernego wydzielania hormonów stresu,
  • większość z nas podczas przesilenia wiosennego – cierpimy z powodu wszechogarniającego zmęczenia i spadku nastroju.

Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie

Możemy jednak pomóc sobie w szybszym powrocie do formy dzięki kuracjom z zastosowaniem roślin leczniczych, tzw. adaptogennych, czyli takich, które wspierają mechanizmy naprawcze naszego organizmu i ułatwiają mu dostosowanie się do ekstremalnych warunków.

Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie były podstawą lecznictwa starożytnego Dalekiego Wschodu. Podając przygotowane z nich specyfiki osobom potrzebującym wzmocnienia, wywoływano u nich stan zwiększonej odporności wobec niekorzystnych czynników zewnętrznych. Z ich pomocą udawało się przywrócić chorym „drugą młodość” – nie tylko wracali do sił, ale mieli więcej energii oraz lepszy nastrój.

Tajemnicę oddziaływania tych roślin rozszyfrowano dopiero w drugiej połowie XX wieku, gdy naukowcy odkryli i opisali zawarte w nich substancje czynne o adaptogennych właściwościach. O jakich roślinach mowa? Oto rośliny lecznicze w Polsce warte uwagi.

1. Żeń-szeń prawdziwy

Uznawany do dziś za najważniejszą roślinę adaptogenną żeń-szeń prawdziwy (Panax ginseng) jest niewielką byliną, występującą w cienistych lasach liściastych Korei, północno-wschodnich Chin oraz dalekowschodniej Rosji (od rzeki Amur do Ussuri).

Zwykle porasta zbocza gór, rosnąc pojedynczo lub w niewielkich skupiskach. Obecnie prawie cały surowiec pochodzi z upraw. Istnieje wiele roślin z rodzaju żeń-szeń.

Znane są takie gatunki jak: amerykański, wietnamski, japoński. Dostarczają one jednak surowca o niższej wartości. Najcenniejszy jest żeń-szeń prawdziwy, zwany też panaxem (panax oznacza wszechlek i wywodzi się od łacińskiego słowa panaceum) prawdziwym.

Przez wieki przypisywano mu cechy magiczne, ponieważ przypomina kształtem sylwetkę człowieka. Nazwa tej rośliny jest fonetyczną transkrypcją chińskiej nazwy „korzeń-człowiek”.

Poza tym żeń-szeń był rzadko spotykany. W stanie naturalnym rośnie tylko w zalesionych regionach górskich, gdzie bardzo trudno go znaleźć. Wokół żadnej z roślin leczniczych nie powstało tyle legend i sprzecznych poglądów.

Należy do najstarszych roślin leczniczych, w lecznictwie Dalekiego Wschodu stosowany jest już od 5 tysięcy lat. Wymieniany jest w najstarszych chińskich dziełach medycznych. Pierwsze korzenie żeń-szenia dotarły do Europy około roku 1000. Wówczas jednak traktowano je jako typowe ciekawostki z Dalekiego Wschodu.

W roku 1610 kupcy holenderscy przywieźli z Japonii do Europy znaczne ilości korzenia żeń-szenia, który uznano wtedy za wszechlek, swoiste panaceum na wszystkie dolegliwości. Na początku XIX wieku korzenie żeń-szenia były nawet droższe od złota.

Wraz z rozwojem nowoczesnej medycyny, opartej na lekach syntetycznych, przyszły nieco gorsze czasy dla żeń-szenia. Wielki powrót zaczął się dopiero w latach 60. naszego wieku, kiedy to Japończyk Shibata wyizolował z żeń-szenia prawdziwego substancje o działaniu adaptogennym, które nazwano ginsenozydami.

zwnszen prawdziwy

Nastąpił okres systematycznych badań fitochemicznych, farmakologicznych i klinicznych różnych preparatów z tego surowca. Wiele firm farmaceutycznych zaczęło też wprowadzać do lecznictwa szereg leków żeńszeniowych o potwierdzonych badaniami właściwościach terapeutycznych.

Obecne preparaty żeńszeniowe są powszechnie stosowane jako środki wzmacniające. Zaleca się je w stanach zmęczenia i osłabienia, zmniejszonej wydajności i osłabienia koncentracji oraz w rekonwalescencji.

Preparatów z żeń-szeniem nie powinno się przyjmować dłużej niż przez trzy miesiące. Przy ich nadużywaniu może pojawić się tzw. syndrom żeńszeniowy, podczas którego występuje biegunka, wysypka, nadciśnienie i senność.

Nie zaleca się też podawania preparatów z tej rośliny dzieciom, ponieważ mogą przyspieszyć dojrzewanie płciowe. Ostrożnie (obserwując reakcję organizmu) powinny je też stosować osoby otyłe, z nadciśnieniem, a także panie w okresie klimakterium.

2. Eleuterokok kolczasty (Eleutherococcus senticosus)

Nazywany jest też żeń-szeniem syberyjskim, ponieważ rośnie w dalekowschodniej tajdze i lasach nadamurskich. Zawiera glikozydy, które stymulują układ immunologiczny.

Preparaty z tej rośliny zwiększają również wydolność psychiczną i fizyczną organizmu oraz odporność na stres. W przeciwieństwie do żeń-szenia prawdziwego mogą go stosować również starsze dzieci.

W aptekach lub sklepach zielarskich można kupić suszony korzeń eleuterokoka, nalewkę lub tabletki z ekstraktem (czasami z dodatkiem mleczka pszczelego).

eleuterokok kolczasty

Przepis na odwar z eleuterokoka

1 łyżeczkę rozdrobnionego korzenia eleuterokoka gotować 10 minut w pół litrze wody. Otrzymany odwar można dosłodzić miodem.

Jak stosować odwar z eleuterokoka?

Dorośli i dzieci w wieku szkolnym: 2 razy dziennie po 1/3 szklanki odwaru przez 7–10 dni (kurację można powtórzyć po tygodniu przerwy) lub 1 tabletka dziennie podczas śniadania przez okres zalecany przez producenta danego preparatu.

Uwaga! Eleuterokoka kolczastego nie powinny stosować osoby cierpiące na bezsenność, kobiety w ciąży oraz osoby przyjmujące leki hormonalne.

3. Szczodrak krokoszowy (Rhaponticum carthamoides)

Roślina rosnąca na Syberii (Ałtaj), w Azji Środkowej, głównie w rejonach górskich, nazywana w lecznictwie ludowym tamtejszych rejonów rośliną „napełniającą młodością”. Preparaty z korzenia wykazują działanie pobudzające układ nerwowy, immunostymulujące, przeciwdepresyjne.

W Polsce można kupić suszone kłącze i przygotować z niego herbatkę działającą tonizująco, wzmacniająco i relaksująco.

szczodrak korkoszowy

Jak go przyrządzić?

2 łyżki starannie rozdrobnionego kłącza gotuje się od 7 do 10 minut w pół litrze wody, pozostawia do naciągnięcia na 30 minut. Gotowe.

Aralia mandżurska Aralia mandshurica, niewielkie drzewko rosnące na Syberii i w północnych Chinach. Korzeń aralii jest nazywany czartowskim drzewem.

Preparaty lecznicze pomagają w wyczerpaniu psychicznym i fizycznym, w nerwicach, podnoszą też ciśnienie krwi. W Polsce można kupić (zwykle sprowadzane z Rosji) ekstrakty lub nalewki z tej rośliny. Dawkuje się je zgodnie z ulotką.

4. Cytryniec chiński (Schisandra chinensis)

W medycynie ludowej Chin i Japonii z owoców cytryńca (duża, czerwona jagoda o średnicy ok. 1 cm, w smaku przypominająca cytrynę) sporządza się tonizujące napoje stosowane w stanach zmęczenia umysłowego i fizycznego.

Uważa się, że napoje z cytryńca pozwalają „czuć się silnym i pogodnym przez cały dzień”, suszone owoce cytryńca jedzone są przez polujących w tajdze myśliwych jako środek zwiększający wytrzymałość organizmu.

cytryniec chinski

Owoc cytryńca to tzw. owoc o pięciu smakach, gdyż:

  • okrywa owocu jest słodka,
  • miąższ kwaśny (smak cytryny),
  • nasiona gorzkie i cierpkie,
  • a sam cytryniec w miarę przechowywania staje się słony.

Preparaty z cytryńca działają tonizująco na ośrodkowy układ nerwowy, przyspieszają gojenie się ran, działają ochronnie na komórki wątroby, ale głównie są stosowane w stanach wyczerpania fizycznego i psychicznego.

W Polsce można kupić preparaty z cytryńca w kapsułkach lub suszone owoce i przygotować z nich nalewkę lub pić w postaci naparu.

5. Różeniec górski (Rhodiola rosea/Sedum roseum)

Wieloletnia bylina występująca w strefie alpejskiej i polarno-arktycznej. W Polsce występuje w wilgotnych szczelinach skał wapiennych i granitowych w Sudetach i Karpatach (na brzegach górskich potoków).

W ludowej medycynie rejonu ałtajskiego kłącze i korzeń różeńca stosuje się jako środek usuwający zmęczenie i podwyższający ogólną kondycję organizmu.

rozaniec gorski

Preparaty z różeńca działają pobudzająco (podobnie jak preparaty z żeń-szenia), ułatwiają koncentrację, zwiększają aktywność fizyczną i psychiczną. Stosowane są głównie przy przemęczeniu oraz rozstroju nerwowym.

W Polsce można kupić kapsułki z ekstraktem z różeńca.

 

18.03.2019
Skóra dzieli nas od świata zewnętrznego, a zarazem nas z nim łączy. Gdy zaczyna chorować, zagrożone staje się nasze zdrowie. Można ją jednak wzmocnić i wyleczyć dzięki lekom roślinnym.
16.03.2019
Kichasz już od stycznia? Zapewne uczulają cię pyłki leszczyny i olszy. Jeśli masz alergię na trawy, problemy zaczną się po koniec kwietnia… Jeśli wiesz na pyłki jakich roślin jesteś uczulona, szybciej złagodzisz objawy alergii. Sprawdź nasz kalendarz pylenia roślin w Polsce.
04.12.2018
Kasztany pomogą na żylaki, jarzębina uchroni przed jesiennymi infekcjami, a śliwa tarnina wzmocni serce. Każde z nich, wzmocnione alkoholem działa jeszcze skuteczniej. W końcu alkohol wyciąga z roślin to, co najlepsze, wzmacnia ich działanie, a dodatkowo konserwuje. Zresztą przekonaj się sama.
10.07.2018
Są pyszne, soczyste, zawierają mnóstwo witamin, mikroelementów i przeciwutleniaczy. Ponieważ właśnie zaczął się sezon na jagody, koniecznie z niego skorzystaj! Teraz mają najwięcej cennych składników. Jedz pierogi z jagodami, jagodzianki i koktajle. Nazrywaj też cennych listków – przygotowany z nich napar pomoże przy biegunce.
09.10.2018
Odwołaliśmy noc. Obecność sztucznego światła na zawsze zaburzyła zdrową zależność człowieka od rytmów przyrody. Na szczęście coraz więcej dowodów wskazuje na to, że mądre manipulowanie światłem pozwoli bardziej zgrać się z naturą.
19.06.2018
Mindfulness to praktyka uważności, która uczy nas być „tu i teraz”. Pomaga zwalczać stresy i odnaleźć spokój w naszym zwariowanym, zabieganym świecie. Jej tajniki przybliża nam Maga Korbel, jedna z najdłużej praktykujących nauczycielek mindfulness w Polsce.