Szkolny plecak wcale nie powoduje bólu kręgosłupa?

Początek roku szkolnego i rodzice łapią się za głowę – czemu plecaki dzieci takie ciężkie? Przecież to zbyt duże obciążenie dla kręgosłupa takiego malucha! A dzieciaki, podczas wakacji  zdrowe jak rybki, od września zaczynają narzekać na bóle pleców. Wniosek nasuwa się sam: ciężki plecak powoduje bóle kręgosłupa u dzieci. Tylko czy to prawda? Może dolegliwości, na które skarżą się mali uczniowie mają inna przyczynę? I co zrobić, żeby pomóc dzieciom? Pytamy Kamila Górę fizjoterapeutę i trenera z Warszawskiego Centrum Rehabilitacji i Osteopatii Medyczne Fizjoklinika.
Ciężki szkolny plecak - czy powoduje bóle kręgosłupa u dzieci?

Co roku we wrześniu pojawia się ten sam temat – ciężkie szkolne plecaki. Rodzice obwiniają ministerstwo edukacji o mnożenie pomocy szkolnych, które dzieci niepotrzebnie noszą do szkoły i szkodzą swojemu zdrowiu. – Problem taki pojawia się oczywiście nie tylko w Polsce – mówi Kamil Góra. – Dlatego hiszpańscy naukowcy przeprowadzili metaanalizę (1), czyli wzięli pod lupę 20 badań, z udziałem (ogółem) 9 tys dzieci w wieku od 9-16 lat noszących plecaki do szkoły.  Przeanalizowali wyniki i okazało się, że… noszenie plecaka nie ma związku z bólami pleców u dzieci! Zaskoczenie było ogromne. Po tylu latach dyskusji co lepsze plecak czy tornister, torba na jedno ramię: noszona klasycznie czy po skosie, akcje z ważeniem plecaków, nagle dowiedzieliśmy się, że tak naprawdę odpowiedź na to, dlaczego mali uczniowie narzekają na bóle pleców, wcale nie jest taka oczywista. I zrzucanie całej winy na plecaki jest zbyt dużym uproszczeniem.

Dlaczego dzieci narzekają na ból kręgosłupa?

– Nie ma jednoznacznej odpowiedzi na to pytanie – tłumaczy Kamil Góra. – Badania pokazują (2) że niemal 30 procent 14 latków narzeka na bóle pleców, a aż 82 procent z nich jest przekonanych, że ma to związek z noszeniem ciężkiego plecaka. Ale… to tylko ich subiektywne odczucie. Zazwyczaj wpływają tak na ich przekonanie rodzice, którzy często narzekają na ciężkie plecaki i przekazują dziecku sygnał – tu leży problem. Dowiedziono też, że dzieci, które uważały, że ich plecak jest zbyt ciężki, odczuwały większy ból pleców, niż te, którym na temat ciężaru plecaka w ogóle nic nie mówiono. A więc ogromne znaczenie ma tutaj samo przekonanie dziecka.

Prawda jest taka (potwierdzają to badania a także moje doświadczenia z pracy w klinice), że bóle pleców dzieci mają podłoże niespecyficzne, to znaczy, że nie jesteśmy w stanie określić jednej przyczyny, która je powoduje.

Na to, że taki problem się pojawia, wpływa zazwyczaj wiele różnych czynników. Ogromną rolę odgrywają :

  • stres. Jeśli dziecko boi się szkoły, ma problemy z lekcjami albo w domu (np. rodzice się rozwodzą) – narażenie na wystąpienia przeciążenia w układzie kostno-mięśniowym jest dużo większe niż wówczas gdy jest zrelaksowane (jak podczas wakacji)
  • wiele godzin dziennie spędzanych bez ruchu w tej samej pozycji w ławce szkolnej, potem w domu przed telewizorem
  • intensywne treningi nakierowane na jeden rodzaj sportu – to ogromne obciążenie dla kręgosłupa, przeciążane są regularnie te same struktury
  • gwałtowny skok wzrostowy…

Przyczyn, które nakładają się na siebie i w efekcie wywołują uczucie bólu może być wiele.

Nie zrzucajmy więc winy na jeden tylko czynnik – czyli plecak. Ponieważ jeśli jest długo noszony bez zdejmowania, może, ale tylko może, a wcale nie musi, nałożyć się na resztę czynników, które leżą u źródła problemu.

Jak bezpiecznie nosić szkolny plecak?

Noś plecak – będziesz silniejszy!

Co jeszcze ciekawsze, pojawiły się głosy, że noszenie plecaków może okazać się całkiem niezłym treningiem dla dzieci i być może warto podejść do niego pozytywnie, znaleźć w nim plusy i potraktować jako rozwojowe ćwiczenie fizyczne. My, dorośli mamy tendencję to rozdzielania sali sportowej czy siłowni od codzienności. Zachwycamy się efektami jakie daje nam podnoszenie sztangi pod okiem trenera – wzmacniamy organizm, układ kostny, rozbudowujemy mięśnie, stajemy się silniejsi.  A narzekamy, gdy trzeba nieść ciężką walizkę… A przecież w obydwu przypadkach po prostu podnosimy ciężar – jaka jest różnica?

Stosunek fizjoterapeutów do podnoszenia ciężarów oraz treningu siłowego dzieci też powoli się zmienia. Do niedawna uważało się, że na siłownię mogą chodzić dopiero nastolatki po 16 r. ż. Uważano, że młodsze dzieci mają zbyt słabo wykształcony układ kostno-mięśniowy, żeby ćwiczyć siłowo. Teraz coraz częściej w fachowej literaturze można przeczytać, że korzyści zdrowotne z dobrze zaplanowanego przez fizjoterapeutę treningu siłowego (początkowo jedynie z ciężarem własnego ciała) odniosą nawet 6 latki. Podkreślmy raz jeszcze – trening musi być zaplanowany przez fizjoterapeutę i przeprowadzany pod jego okiem, tylko wówczas będzie dla dziecka bezpieczny.

Często przekonuję rodziców moich małych pacjentów, którzy skarżą się na ciężkie plecaki i bóle pleców, żeby zmienili swój stosunek do tego szkolnego obowiązku i zaczęli chwalić dzieci, jakie są dzielne i silne, oraz że świetnie sobie radzą z noszeniem tornistra. Żeby podkreślali, że dzięki pokonywaniu takiej trudności, będą silniejsze i sprawniejsze. Ale jednocześnie przekazuję też zarówno dzieciom jak i rodzicom wskazówki, dzięki którym zminimalizujemy ewentualny negatywny wpływ noszenia ciężaru.

Sprawdź, jak oswoić lęk dziecka przed szkołą.

Jak bezpiecznie nosić szkolny plecak?

  1. Przez jeden tydzień ważcie plecak zanim dziecko wyjdzie do szkoły. Za bezpieczną wagę uznaje się 10 proc. masy dziecka (czyli jeśli dziecko waży 45 kg, to plecak może ważyć 4,5 kg). Ale jeśli jednego dnia będzie trochę cięższy, nic się nie stanie. Tak naprawdę dopiero gdy jego waga wyniesie powyżej 10 proc masy ciała dziecka, maluch może się zasapać i zmęczyć. Ale to także nic strasznego. 🙂 Dzieci mają na co dzień tak mało ruchu, rzadko uprawiają intensywnie sport, więc jeśli malec od czasu do czasu się zmęczy, to wyjdzie mu tylko na dobre. Oczywiście zachowajmy czujność, nie pozwólmy by malec nosił codziennie 10 kg na plecach.
  2. Plecak najlepiej jest nosić raz zakładając obydwa ramiączka, raz na lewym, raz na prawym ramieniu, raz w ręce (lewej, potem prawej). Im częściej zmienia się jego ułożenie, tym mniejsza możliwość przeciążenia konkretnej struktury w plecach.
  3. Jeśli dziecko jeździ do szkoły komunikacja miejską, podpowiedzmy, żeby zdejmowało plecak i stawiało go na podłodze. Nie ma sensu obciążać pleców przez długi czas, jeśli nie jest to konieczne.
  4. Dzieci powinny mieć zapewnioną codzienną dawkę ruchu – im bardziej różnorodnego tym lepiej. Rower, wrotki, pływanie, taniec – to co dziecko lubi. Każda forma ruchu wzmacnia organizm, uelastycznia mięśnie, powięzi, ścięgna itd. Im bardziej aktywne dziecko, tym łatwiej będzie mu zaakceptować kolejne „ćwiczenie” – czyli noszenie plecaka. WAŻNE! Jeśli dziecko uprawia jeden rodzaj sportu często i regularnie (np. gra tylko w piłkę nożną i należy do klubu), jego organizm może być przeciążony. Uważa się, że dzieci do 13 r.ż. powinny uprawiać 3 różne rodzaje dyscyplin – do piłki warto dołączyć np. ping ponga i siatkówkę. To zapewni dziecku bardziej harmonijny rozwój.
  5. Oprócz uprawiania sportu, pozwólmy dziecku bawić się beztrosko, wygłupiać, spotykać z przyjaciółmi. Warto dbać nie tylko o rozwój fizyczny dziecka, ale także psychiczny i społeczny. Jak wynika z doświadczeń fizjoterapeutów i badań naukowych to czynniki psychologiczne i społeczne mają większy wpływ na wystąpienie bólu kręgosłupa. Spokojne, zrelaksowane, wypoczęte dziecko łatwiej poradzi sobie z różnymi wyzwaniami: także noszeniem plecaka.

Szkolny plecak wcale nie powoduje bólu kręgosłupa?

Bóle kręgosłupa u dzieci

Wygląda na to, że w Polsce problemy z kręgosłupem wśród młodzieży są jeszcze poważniejsze niż w innych krajach. W marcu i kwietniu 2019 r wśród 500 uczniów kilku szkół ponadpodstawowych w różnych rejonach Polski firma DDFit przeprowadzono akcję o nazwie „Prawidłowa postawa ciała. Prosto przez życie”. Okazało się, że:

  • 74% nastolatków odczuwa ból pleców
  • 43% nie wie jak sobie z nim radzić i jako pomoc kładzie się, siedzi lub się prostuje
  • 11% musi stosować środki przeciwbólowe
  • Zaledwie 34% uważa aktywność fizyczną za lek na bóle pleców, a tylko 57% uprawia jakikolwiek sport w tym dla 15% z nich jest to… spacer. Wraz z początkiem nowego roku szkolnego rozpocznie się bezpłatny program edukacyjny dla szkół w całej Polsce, podczas którego nauczyciele wychowania fizycznego zostaną odpowiednio przeszkoleni a dla nastolatków przygotowano wykłady uświadamiające im jak ważna jest aktywność fizyczna.

 

Linki

  1. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/ejp.1471
  2. https://www.jospt.org/doi/full/10.2519/jospt.2017.7376
  3. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/16670549

 

26.06.2019
Chętnie przesiadamy się z samochodów na rowery, szczególnie gdy na dworze robi się ciepło. Jeździmy nimi rekreacyjnie, ale także do pracy czy po zakupy. Starsze dzieci same pedałują do szkoły, młodsze wozimy w fotelikach lub przyczepkach. Podpowiadamy co zrobić, aby jazda z dzićmi była nie tylko przyjemna, ale także bezpieczna. Konsultacja, fizjoterapeuta Kamil Góra z […]
03.07.2019
Gdy zapytać o to kilkulatka, zapewne zakrzyknie radośnie: taaaak! Ale lekarze są przeciwnego zdania. I mają mocne argumenty!
21.05.2019
Im dziecko młodsze, tym niebezpieczeństwo jest większe, bo odwodnienie może być groźne nawet dla jego życia. Warto znać najważniejsze objawy tego problemu, by w porę prawidłowo zareagować!
05.03.2019
Młodzi rodzice oczekujący na narodziny pierwszego dziecka zadają sobie tysiące pytań: Czy damy radę być dobrą mamą i tatą? Czy uda mi się odgadnąć potrzeby mojego dziecka? Co zrobić, żeby miało najlepsze dzieciństwo? Poprosiliśmy doświadczoną położną, Ewę Janiuk o to, aby ułożyła dekalog, w którym poradzi rodzicom jak przestać się stresować a zacząć cieszyć szczęściem […]
28.05.2019
Urozmaicone, lekkostrawne, delikatne w smaku, a jednocześnie kolorowe, zdrowe i smaczne. Takie powinny być posiłki serwowane niemowlakom i małym dzieciom. Jak je przygotować? Oto 14 najważniejszych zasad, jak gotować dla niemowlaka.
21.02.2019
Dieta w ciąży jest niezwykle ważna, bo od tego co jesz zależy twoje samopoczucie. Jeśli masz problemy z niskim poziomem żelaza, dokuczają ci mdłości, jesteś poddenerwowana, wypróbuj 5 sprawdzonych przepisów dietetyczki Katarzyny Błażejewskiej-Stuhr. Więcej przepisów Kasi oraz porad dietetycznych (i nie  tylko!) dla przyszłych mam znajdziecie w książce „CUDowne 9 miesięcy”, która ukaże się wiosną. […]