Jesienne przetwory z dyni

Bezsprzecznie jest królową jesieni. Zachwyca wielkością (największe ważą nawet 700 kg), różnorodnością i smakiem. Do tego działa jak najlepszy lek, suplement i kosmetyk w jednym: wzmacnia odporność, dba o wzrok i skórę, chroni przed nowotworami, walczy z pasożytami. Nic tylko zaprosić ją do domu!

Większości z nas kojarzy się z  lampionami i beztroską zabawą halloweenową. Tymczasem dynia to okazała roślina, blisko spokrewniona z arbuzem, melonem, kabaczkiem, cukinią i ogórkiem. Obejmuje ponad 700 gatunków.

Najpopularniejsze odmiany dyni w Polsce

dynia olbrzymia o owocach ważących ponad 50 kg – rekordzistki nawet ponad 500 kg. Ma pomarańczową, grubą skórkę i neutralny w smaku miąższ;

dynia Hokkaido – okrągła z ciemno pomarańczową skórką. Nie trzeba jej obierać, bo mięknie podczas obróbki. Ma sporo pestek i dość zwarty miąższ o lekko orzechowym posmaku. Doskonale nadaje się do pieczenia, gotowania i duszenia. Waży 1-2 kg;

dynia Lunga di Napoli – kształtem przypomina wyrośniętą cukinię z rozszerzonym końcem, w którym znajduje się gniazdo nasienne.. Ma ciemno pomarańczowy miąższ z jasnymi smugami o lekko słodkim smaku. Można go jeść na surowo, a także piec. Waży od 7- 20 kg;

dynia prowansalska, muszkatołowa lub francuska – duża, podzielona na segmenty ma ciemnozieloną skórkę z pomarańczowymi przebarwieniami. Pomarańczowy, soczysty i zwięzły miąższ w smaku przypomina marchewkę. Można ja jeść na surowo. Może osiągać sporą wagę do 20 kg;

– dynia piżmowa – kształtem przypomina wielką gruszkę. Ma żółtą, gładką skórkę i lekko pomarańczowy miąższ. Małe gniazdo nasienne i niewiele pestek sprawia, że łatwo się ją oczyszcza. Zwarty miąższ o lekko orzechowym smaku świetnie nadaje się na frytki, a także do faszerowania i pieczenia. Waży do 20 kg;

– dynia makaronowa – o podłużnym kształcie, zielono-żółtej skórce i żółtym miąższu  osiąga ok 1,5 kg. Najlepiej upiec ją w piekarniku w całości. Miąższ po ugotowaniu lub upieczeniu rozdziela się na włókna przypominające makaron. Świetnie smakuje z sosem pomidorowym. Waży 2-4 kg;

– dynia biała – ma jasna skórkę i kremowy miąższ, nie ciemnieje podczas gotowania lub pieczenia. Miąższ o delikatnym smaku, dobrze się miksuje, nie tworząc grudek. Świetnie sprawdza się w zupach i musach;

– dynia Kabocha – ma intensywnie zieloną skórkę i pomarańczowy bardzo słodki miąższ. Nadaje się do deserów, a ponieważ nie ma włókiem po zmiksowaniu będzie świetną bazą do wypieków;

– dynia ozdobna – niewielka, waży zaledwie 0,5 kg Ma bardzo twardą skórkę i miąższ. Trudno wykorzystać ją w kuchni. Za to, jeśli nie jest uszkodzona, będzie świetną dekoracją w salonie przez kilka miesięcy.

Dynia na zdrowie

W Starożytności dynia była nie tylko przysmakiem  ale i skutecznym lekiem na wiele różnych dolegliwości. Na słynnych ucztach Lukullusa podawaną ja smażoną w miodzie. Greccy lekarze uznawali ją za skuteczny środek przeciwko zaparciom. A w starożytnym lecznictwie arabskim soku z dyni używano jako środka nasennego. Obecnie ceni się ją przede wszystkim w kuchni, choć liczne badania udowadniają jej korzystny wpływ na zdrowie.

Wbrew pozorom brzuchaty owoc wcale jest kaloryczny – 100 g świeżego miąższu ma 28 kcal. Zawiera jednak sporo cukrów, głownie: sacharozy, glukozy oraz fruktozy. Ma też wysoki indeks glikemiczny IG 75. A to oznacza, że po zjedzeniu podnosi poziom glukozy we krwi. Dlatego do dyni ostrożnie powinny podchodzić osoby otyłe, pacjenci cierpiący na cukrzycę, insulinooporność a także ci, u których zdiagnozowano stan przedcukrzycowy. Pomarańczowy miąższ zawiera także w 100 g:

  • 1, 3 g białka
  • 0,3 g tłuszczu
  • 2,8 g błonnika
  • 278 mg potasu
  • 66 mg wapnia,
  • 43 mg fosforu,
  • 8 mg witaminy C
  • 1,03 mg witaminy E

Wszystkie odmiany dyni wyróżnia wysoka zawartość witaminy A – 496 µg oraz beta-karotenu – 2974 µg. I to właśnie im dynia zawdzięcza prozdrowotne właściwości, takie jak:

– wzmacnianie odporności. Takie działanie ma lekko pikantna zupa krem z dyni doskonała na jesienne chłody. Świetnie rozgrzewa oraz wzbogaca menu w witaminę A, dbającą o prawidłowe funkcjonowanie nabłonka wyścielającego drogi oddechowe. To bariera, która zapobiega przenikaniu drobnoustrojów chorobotwórczych do organizmu. Jeśli jest szczelna, skutecznie chroni przed infekcjami wirusowymi i bakteryjnymi.

– ochrona wzroku. Duszony, gotowany lub pieczony miąższ może zapobiegać kurzej ślepocie i osłabieniu wzroku. Zawiera też zeaksantynę i luteinę – barwniki plamki żółtej w siatkówce oka, które działają niczym wewnętrzne przeciwsłoneczne okulary, chroniąc oko przed działaniem szkodliwego promieniowania UV.

dbanie  o skórę. Regularne jedzenie dyni pomoże zachować młodą, gładką skórę. Przeciwutleniacze zawarte w miąższu działają też zewnętrznie niczym najlepszy krem dla cery dojrzałej. Chronią skórę przed promieniowaniem słonecznym wywołującym zmarszczki, łagodzą podrażnienia i wygładzają skórę. Tak działa prosta maseczka zrobiona z:  1/4 kubka zmiksowanego miąższu dyni, jajka, łyżki miodu i łyżki mleka. Składniki maseczki należy zmiksować, nałożyć na twarz i pozostawić na 20 min. Potem przemyć twarz letnią wodą i delikatnie osuszyć.

wspomaganie trawienia. Wydawałoby się, że twardy i bity dyniowy miąższ jest bardzo ciężkostrawny. Przeciwnie. Dynia to lekkostrawne warzywo, które rzadko wywołuje alergię. Dyniowe puree można podawać nawet kilkumiesięcznym niemowlakom, rozszerzając im dietę. Jest bardzo dobrze tolerowane przez seniorów oraz pacjentów cierpiących na choroby przewodu pokarmowego, np. refluks, wrzody, a także choroby żołądka, wątroby i jelit.

Pestki dyni na robaki

Z punktu widzenia wartości odżywczych i wpływu na zdrowie bardzo cenne są także dyniowe nasiona. Znajduje się w nich ok. 40 proc. oleju, do 30 proc. białka, a także fitosterole obniżające poziom cholesterolu i skutecznie walczące z nowotworami, np. prostaty. Ale to nie wszystko! Pestki zawierają także kukurbitacyny – substancje działające przeciwpasożytniczo, uszkadzają układ nerwowy pasożytów przewodu pokarmowego (tasiemcaglisty lub owsika) i przyspieszają ich wydalanie z organizmu, przy okazji usuwając też inne substancje toksyczne.

Przepis na antypasożytniczą pastę z pestek dyni

Wystarczy zmiksować 150 g nasion dyni z połową szklanki wody lub mleka i łyżką miodu. Miksturę wypić na czczo  w dwóch porcjach, w półgodzinnym odstępie. Potem zażyć dwie łyżki oleju jako środka przeczyszczającego. Kurację powtórzyć po 2-3 dniach.

Zielony olej z pestek dyni

Z nieprażonych dyniowych pestek pozyskuje się także zielono-brązowy olej o orzechowym smaku. Mogą po niego z powodzeniem sięgać kobiety i mężczyźni. Paniom przyda się w zmaganiach z przesuszoną skórą, zmarszczkami  i rozstępami. Olej z dyni ma bowiem sporo nienasyconych tłuszczów, skwalenu, cynku i witaminy E, które dbają o odpowiednie nawilżenie skóry, pomagają utrzymać jej elastyczność i jędrność. Łagodzą podrażnienia i wspomagają regenerację naskórka, opóźniając jednocześnie starzenie się skóry.

Co ważne można go stosować do maseczek i masażu przy każdym typie skóry, zwłaszcza przy przesuszonej, pękającej i łuszczącej się. Dobrze sprawdza się przy trądziku. U panów olej z nasion dyni może zapobiegać przerostowi prostaty, a także wspomagać leczenie w chorobach układu moczowego i stanach zapalnych pęcherza moczowego.

Dynia na medal

Kupując dynię warto zwrócić uwagę, by miała twardą, gładką skórkę i była jędrna. Miękkie warzywo może być niedojrzałe lub przesiąknięte wodą. Waga powinna być proporcjonalna do objętości dyni, a kolor miąższu jak najbardziej zbliżony do pomarańczowego (im bardziej pomarańczowy, tym ma więcej ma witamin).

Dynię kupioną w całości można przechowywać w kuchni w chłodnym, ciemnym i przewiewnym miejscu. Przekrojoną najlepiej włożyć do lodówki lub zamrażarki i jak najszybciej zużyć.

Przepis na zupę z dyni

Składniki:

  • 800 g dyni (500 g po obraniu)
  • 2-3 średnie ziemniaki
  • łyżka masła
  • cebula
  • 2 ząbki czosnku
  • łyżeczka kurkumy w proszku
  • łyżeczka świeżego startego imbiru
  • 1 i 1/2 szklanki bulionu

Jak to zrobić?

Dynię obrać ze skórki, usunąć nasiona, miąższ pokroić w kostkę. Ziemniaki obrać i pokroić w kostkę. W większym garnku na maśle zeszklić pokrojoną w kosteczkę cebulę oraz obrany i pokrojony na plasterki czosnek. Dodać dynię i ziemniaki, doprawić solą, wsypać kurkumę i dodać imbir. Smażyć co chwilę mieszając przez ok. 5 minut. Wlać gorący bulion, przykryć i zagotować. Zmniejszyć ogień i gotować przez ok. 10 minut. Zmiksować w blenderze.

Sprawdź też przepisy na dania z warzyw korzeniowych.

 

Źródła:

1 Andjelkovic M., Van Camp J., Trawka A., Verhé R., Phenolic compounds and some quality parameters of pumpkin seed oil. European Journal of Lipid Science 2010

2. Sharma S., TVR Rao TVR., Nutritional quality characteristics of pumpkin fruit as revealed by its biochemical analysis – International Food Research Journal, 2013

27.10.2018
Soki to samo zdrowie – orzeźwiają, pobudzają, wzmacniają organizm. A jeśli dodasz do nich „tajny” składnik otrzymasz sok z superdoładowaniem, który pomoże ci schudnąć, doda energii, złagodzi PMS albo wzmocni serce. Sprawdź, który będzie najlepszy dla ciebie.
31.08.2018
Lubisz podjadać? Zamiast niezdrowych chipsów jedz pestki dyni lub słonecznika. To zdrowe i niskokaloryczne źródła kwasów omega 3 i wielu innych substancji odżywczych. O ich wartościach mówi Kamila Lipowicz, dietetyk z kliniki Ajwen.
31.07.2018
Sezon na soczyste pomidory prosto z krzaka w pełni! Smaczne, bogate w likopen i minerały, powinny gościć na twoim talerzu codziennie. Sprawdź, jak je przyrządzić, aby wydobyć z nich to, co najlepsze. Oto 8 przepisów na pyszne przetwory z pomidorów.
23.08.2018
Boisz się dentysty? Nikt nie przepada za leczeniem stomatologicznym, ale warto opanować lęk, bo od stanu uzębienia zależy nasze zdrowie. Oto 5 skutecznych sposobów, które pomogą ci  podejść do wizyty u stomatologa racjonalnie, a twoje nastawienie będzie bardziej pozytywne.
26.01.2018
Dziki bez czarny (Sambucus nigra) rośnie w przydrożnych zaroślach i lasach. Jego aromatyczne, białe kwiaty, skupione w płaskich baldachach o kształcie parasola, z czasem stają się małymi, czarnofioletowymi, soczystymi owocami. Dzięki tym kwiatom i owocom należy on do najbardziej wartościowych roślin leczniczych rosnących na terenie Polski i Europy.
20.06.2018
Nie wszystko jest takie, jakie się wydaje. Myślisz, że kupujesz cukier waniliowy, a tymczasem przynosisz do domu cukier z… syntetyczną waniliną. Chcesz posmarować kanapkę masłem, a ląduje na niej tłuszczowy miks z utwardzonymi olejami roślinnymi. Czy producenci żywności nas oszukują? Nie. Wszystko jest napisane na opakowaniach – trzeba tylko być uważnym i dokładnie czytać etykiety!