Witamina K dla noworodka – dlaczego się ją podaje?

Każdemu noworodkowi w pierwszych godzinach życia podawana jest witamina K. To rutynowa procedura szpitalna w ramach opieki okołoporodowej. Wyjaśniamy, dlaczego witamina K dla noworodka jest zalecana przez lekarzy, przed czym chroni oraz dlaczego na niedobór witaminy K narażone są szczególnie dzieci karmione piersią. Konsultacja: lek. med. Joanna Żytyńska-Daniluk, specjalista neonatolog, zastępca kierownika Kliniki Położnictwa, Chorób kobiecych i Ginekologii Onkologicznej ds. neonatologii w CSK  MSWiA w Warszawie.
Witamina K dla noworodka - dlaczego jest podawana?

Witamina K odpowiada w organizmie za krzepnięcie krwi, pomaga w gojeniu ran i mineralizacji kości, wzmacnia naczynia krwionośne. Jej niedobór jest przyczyną krwawień. Witamina K występuje w trzech różnych postaciach: K1 (filochinon), znajduje się w produktach roślinnych; K2 (menachinon), wytwarzana jest przez nasze bakterie jelitowe; K3 to syntetyczny związek chemiczny. Nasz organizm 90 proc. witaminy K1 pobiera z pożywienia (jej źródłem są m.in. zielone warzywa i owoce takie jak, sałata, brokuły, awokado, kiwi, oraz kalafior, banany, rzepa, niektóre oleje roślinne). Pozostałe 10 proc. stanowi witamina K2 wytwarzana przez bakterie układu pokarmowego, znajduje się ona również w produktach pochodzenia zwierzęcego (żółtko, wątróbka, sery, jogurty).

Za mało witaminy K

Noworodki rodzą się z niskim poziomem tego składnika – zaledwie 1/5 prawidłowej wartości – ponieważ przez łożysko przenika go zbyt mało, a same jeszcze nie mogą go wytwarzać ze względu na brak odpowiedniej flory bakteryjnej. Niewystarczającą ilość witaminy K zawiera także mleko mamy. Zatem witamina K dla noworodka jest niezwykle ważna.

Sprawdź TUTAJ, jak walczyć z trądzikiem niemowlęcym i innymi chorobami skórnymi.

Ryzyko choroby krwotocznej

Z tego też powodu dzieci karmione piersią są bardziej narażone na ryzyko wystąpienia choroby krwotocznej, zwanej także krwawieniem z niedoboru witaminy K (skrót VKDB z ang. Vitamin K Deficiency Bleeding). Zagrożenie to w mniejszym stopniu dotyczy dzieci karmionych mlekiem modyfikowanym, które wzbogacone jest witaminą K. Ze względu na odmienną florę bakteryjną zaczynają one wytwarzać własną witaminę K wcześniej niż dzieci karmione mlekiem mamy, bo po ukończeniu drugiego tygodnia życia. Mogą w związku z tym mieć nawet 100 razy wyższy poziom tego składnika niż dzieci karmione mlekiem matki.

Groźne skutki choroby krwotocznej

Choroba krwotoczna nie występuje często, ryzyko wystąpienia jej u noworodków, które nie otrzymały po urodzeniu witaminy K, wynosi 10–1500 przypadków na 100 tys. urodzeń, w zależności od różnych czynników. Statystyki te pochodzą z badań zagranicznych, w Polsce nigdy nie prowadzono rejestru krwawień z niedoboru witaminy K i nadal takie statystyki nie są znane. Szczególnie narażone są noworodki urodzone w porodzie zabiegowym (tzn. przy zastosowaniu kleszczy, próżnociągu  czy przez cesarskie cięcie) oraz te, których matki przyjmowały w czasie ciąży niektóre leki przeciwpadaczkowe, przeciwbakteryjne, przeciwzakrzepowe. Choroba krwotoczna może być dla noworodka lub niemowlęcia bardzo niebezpieczna, w jej wyniku mogą wystąpić krwawienia wewnątrzczaszkowe lub do innych narządów wewnętrznych (płuc, przewodu pokarmowego, dróg moczowych), a także krwawienie z pępka i ze skóry. Choroba może wystąpić w 3 postaciach: wczesnej ( w ciągu 24 godzin od urodzenia), klasycznej (między 2 a 7 dobą) i późnej (między 2 a 7 tygodniem życia). Najgorsza w skutkach jest ta późna, która może rozwinąć się do 3 miesiąca życia. Stanowić może nawet zagrożenie dla życia.

Witamina K dla noworodka – nowe i stare rekomendacje

Aby zapobiegać krwawieniom i obniżyć ryzyko ich występowania Polskie Towarzystwo Neonatologiczne, uwzględniając wytyczne ESPGHAN (Europejskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii Dziecięcej i Żywienia) rekomenduje od 2016 roku profilaktyczne podawanie witaminy K wszystkim noworodkom w ciągu 6 godzin po urodzeniu.

Zalecane dawki witaminy K

Dla zdrowego noworodka zalecana dawka wynosi 1 mg witaminy K podanej domięśniowo lub 2 mg podanej doustnie w ciągu 6 godzin od urodzenia. Dzieci, które otrzymały witaminę K domięśniowo nie potrzebują kolejnych dawek, natomiast te, którym podano ją doustnie, powinny otrzymać kolejne 2 mg miedzy 4 a 6 dniem życia oraz 2  mg między 4 a 6 tygodniem życia (razem 3 podania). Możliwe jest także podawanie 1 mg doustnie jeden raz w tygodniu przez 3 miesiące.

PTN rekomenduje podawanie witaminy K jeden raz domięśniowo także wcześniakom, ale w dawkach uzależnionych od masy ciała: I tak, przy masie ciała od 500 do 1000 g jednorazowa dawka wynosi 0,3 mg, od 1001 do 1500 g – 0,4 mg, a powyżej 1500-2500g – 0,5 mg.

Poprzednio obowiązujące zalecenia z 2007 roku, w których rekomendowano niższe dawki witaminy K, pozwoliły wyeliminować klasyczną i zmniejszyć odsetek późnej postaci krwawień z niedoboru witaminy K. Ponieważ jednak wciąż zdarzały się przypadki późnej postaci tej choroby (w 80 proc. występujące w ośrodkowym układzie nerwowym, powodujące 15-20 proc. śmiertelności), zalecenia z 2007 roku zostały zmodyfikowane w 2016 roku i obowiązują w celu zapewnienia pełniejszej profilaktyki.

Witamina K dla noworodka - chroni dzieci przed chorobą krwotoczną.

Domięśniowo czy doustnie?

Ze względu na  skuteczność i wiarygodność podania (nie ma ryzyka ulania lub zwymiotowania przez dziecko, gdy do niego dojdzie należy w ciągu godziny podać powtórną dawkę) PTN rekomenduje domięśniową drogę podania witaminy K. Droga doustna jest możliwa w przypadku przeciwwskazań do zastosowania iniekcji domięśniowej (hemofilia) lub braku zgody rodziców na podanie domięśniowe. Nie jest ona zalecana noworodkom przedwcześnie urodzonym, z cholestazą (zastojem żółci), zaburzeniami wchłaniania jelitowego, w stanie zdrowia nie pozwalającym na podanie doustne oraz których matki otrzymywały leki wchodzące w interakcję z metabolizmem witaminy K.

Jeśli rodzice nie wyrażą zgody na domięśniowe podanie witamy K, powinni poinformować o swojej decyzji personel szpitala jeszcze przed porodem. Data podania witaminy K oraz wielkość dawki i sposób podania powinny zostać wpisane do książeczki zdrowia dziecka, podobnie jak odmowa rodziców na podanie preparatu.

Podawanie witaminy K noworodkom to potrzebna i bezpieczna procedura – twierdzi konsultant krajowy w dziedzinie pediatrii prof. Teresa Jackowska. Jej zdaniem witaminę K otrzymało i otrzymuje miliony noworodków na całym świecie. Jednak mimo tych zapewnień część rodziców ma wątpliwości, co do potrzeby i sposobu jej podawania. O odpowiedź na najczęściej stawiane pytania poprosiliśmy neonatologa Joannę Żytyńską-Daniluk.

Na najczęściej zadawane pytania o witaminę K odpowiada neonatolog Joanna Żytyńska-Daniluk

– Czy w Europie i Stanach Zjednoczonych dzieciom podawane są takie same dawki jak w Polsce? Czy ta suplementacja jest dobrowolna, czy rodzice mogą odmówić jej podania?

– Podaż witaminy K nie jest jednakowa na całym świecie. Każdy kraj stosuje w tym względzie własne zalecenia i wydaje własne rekomendacje. Podawanie witaminy K  jest profilaktyką, podobnie jak szczepienia ochronne, więc decyzja rodziców jest szanowana.

– Zalecaną formą podania witaminy K jest jednorazowa iniekcja. Jednak kłucie igłą noworodka jest trudne do zaakceptowania przez rodziców, którzy obawiają się, że może ono wywołać u dziecka ból i stres. Czy to na pewno słuszna metoda?

– Uważam że forma iniekcji jest najsłuszniejszą formą profilaktyki. Po podaniu doustnym jest niebezpieczeństwo ulania, wymiotów, zachodzi także wątpliwość, co do ilości wchłoniętej witaminy.

– Czy zamiast podawania domięśniowego zastrzyku noworodkowi przyszła mama nie mogłaby stosować diety bogatej w witaminę K?

– To nie wystarczy, by zminimalizować niedobory witaminy K, ponieważ w czasie ciąży bardzo słabo przenika ona przez łożysko. Nawet jeżeli przyszła mama będzie dbała o dietę bogatą w naturalną witaminę K i jadła w dużych ilościach rośliny zielone, jaja, produkty mleczne, awokado czy kiwi, nie ma gwarancji, że przez łożysko przeniknie wystarczająca jej dawka.

– Dlaczego rodzice nie są pytani o zgodę na podanie witaminy K w zastrzyku? Jeśli nie wyrażają zgody na iniekcję powinni poinformować o swojej decyzji, najlepiej na piśmie, personel szpitala jeszcze przed porodem.

– Na wszystkie zabiegi  u noworodka potrzebna jest  zgoda opiekuna prawnego. Jedynie procedury ratujące życie są z tego zapisu zwolnione. Przy wykonaniu zabiegów profilaktycznych postępowanie wymaga uzyskania wcześniejszej zgody rodzica.

 

Źródła:

  1. Profilaktyka krwawienia z niedoboru witaminy K. Zalecenia Konsultanta Krajowego w dziedzinie Pediatrii i Polskiego Towarzystwa Pediatrycznego (2016). Praca poglądowa, zalecenia ekspertów. Aut. Teresa Jackowska, Jarosław Peregud-Pogorzelski, Pediatria Polska 91 (2016 ) str.602- 605
  2. https://www.ump.edu.pl/media/uid/267466f22aecf9d59d18/f90554.pdf
  3. Witamina K w zapobieganiu krwawień wynikających z jej niedoboru u noworodków, www.neonatologia.edu.pl
  4. Zalecenia dotyczące profilaktyki krwawienia z niedoboru witaminy K − aut. dr n. med. Justyna Czech-Kowalska, Klinika Neonatologii, Patologii i Intensywnej Terapii Noworodka, Instytut Pomnik − Centrum Zdrowia Dziecka, Standardy medyczne/Pediatria, 2016 rok, T.13, str.26-37
  5. Witamina K u noworodków i niemowląt – fakty, mity i hity. aut. Krystyna Knypl, Gazeta dla lekarzy, 15.05.2016 r.
  6. Witamina K – czy suplementacja u noworodków jest faktycznie konieczna? Ewa Krogulska, https://dziecisawazne.pl/witamina-k/
17.06.2019
Rozszerzanie diety niemowlaka to jeden z najważniejszych etapów w rozwoju dziecka. Dobrze, aby był oparty o aktualny schemat żywienia niemowląt. Zgodnie z tym najnowszym, rozszerzanie diety najlepiej rozpocząć po 17. tygodniu życia, zaczynając od warzyw. A co z glutenem, jajkami i innymi alergenami? Oto najnowsze wytyczne dotyczące tego, jak rozszerzać dietę niemolaka.
10.05.2019
Gdy maluch ma wysoką temperaturę rodzice zwykle bardzo się denerwują. Podają dziecku leki przeciwgorączkowe, ale czasem popełniają błędy, które wpływają na ich skuteczność. Warto zatem wiedzieć, jak to robić prawidłowo! Konsultacja: Katarzyna Faruga, pediatra.
11.05.2019
Każdy rodzic chciałby, by jego dziecko było przebojowe, łatwo nawiązywało kontakty z rówieśnikami i dobrze czuło się w grupie. Problem w tym, że nie wszystkim maluchom to wychodzi. O to, dlaczego tak się dzieje i jak temu zaradzić zapytaliśmy Ewę Zbierską, psychologa, dyrektor Niepublicznej Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej Lamia, najdłużej działającej placówki tego typu w Poznaniu.
20.09.2018
Od tego, ile mamy selenu we krwi, zależy nie tylko wygląd naszej skóry i paznokci czy męska płodność. Polscy naukowcy udowodnili także zależność rokowania w chorobie nowotworowej. Warto by sprawdzić u siebie poziom tego pierwiastka, bo można go skutecznie wyrównać.
05.03.2018
Każde zajęcia jogi zazwyczaj kończą się bardzo podobnie – relaksacją w szawasanie, ułożeniem dłoni jak do modlitwy i wypowiedzeniem słowa „namaste”. Wiele osób robi to jednak automatycznie, powtarzając słowo za nauczycielem, nie szukając odpowiedzi na pytanie, co ono tak naprawdę znaczy i czy ma jakieś przesłanie.
09.03.2019
Apis mellifica jest lekiem homeopatycznym, który warto zawsze mieć pod ręką nie tylko w domowej apteczce, lecz także w trakcie wyjazdów, wakacji czy letnich pikników na świeżym powietrzu. Sytuacje, w których jest przydatny, zazwyczaj są nagłe i wymagają natychmiastowej interwencji. Wtedy dobrze jest mieć go przy sobie.