Syrop glukozowo-fruktozowy – wszystko, co musisz o nim wiedzieć!

Słodki niczym cukier, tani, wygodny, praktyczny. To opinia producentów żywności. Zgoła inne zdanie na temat syropu glukozowo-fruktozowego mają dietetycy. Jest winny epidemii otyłości, cukrzycy i nadciśnienia, zwłaszcza u dzieci. Jak jest naprawdę?
Syrop glukozowo-fruktozowy w żywności., głównie w słodyczach

Właściwie każdy z nas lubi słodki smak i to od dzieciństwa. Nic dziwnego, że chętnie sięgamy po słodką żywność, najlepiej z dodatkiem cukru. Decyduje on nie tylko o smaku, ale też poprawia konsystencję produktów żywnościowych. Nadaje chrupkość kruchym ciastkom, zwiększa objętość ciast drożdżowych, biszkoptowych i pieczywa. Odpowiada też za galaretowatą strukturę dżemów, a także służy jako naturalny konserwant. Cukier, czyli sacharoza wchłania bowiem nadmiar wody z produktu, co utrudnia rozmnażanie bakterii i jednocześnie przedłuża trwałość żywności. Ale, gdy w latach 60. i 70. ubiegłego wieku potwierdzono, że nadmierne spożycie cukru sprzyja otyłości, cukrzycy i próchnicy, postanowiono ograniczyć spożycie sacharozy. Szukano zamienników cukru.

Idealną kandydatką wydawała się fruktoza uznana początkowo za nietuczącą i bezpieczną, bo po zjedzeniu nie podwyższała poziomu insuliny we krwi, a więc nie powinna sprzyjać odkładaniu tłuszczu w adypocytach (komórkach tłuszczowych). Rzeczywistość nie była jednak tak różowa. Okazało się, że fruktoza w nadmiarze także nie jest korzystna dla zdrowia.  Obecnie zamiennikiem cukru w przemyśle spożywczym są syropy glukozowo-fruktozowe. Czy to dobra zmiana?

Naturalny słodzik

Syrop glukozowo-fruktozowy oznaczany jako HFCS (z ang. high fructose corn syrup) to nic innego jak substancja słodząca otrzymywana w wyniku skomplikowanego procesu hydrolizy, czyli rozkładu skrobi. Początkowo pozyskiwano go ze skrobi ziemniaczanej lub pszenicznej, obecnie – ze skrobi kukurydzianej. Jak wskazuje nazwa syrop składa się z dwóch cukrów prostych w rożnych proporcjach. Zawiera 55 proc. glukozy, 42 proc. fruktozy oraz 3 proc. innych cukrów.

Syrop glukozowo-fruktozowy - jak czytać skład produktów?

Gdzie go szukać?

Z punktu widzenia przemysłu spożywczego syrop glukozowo-fruktozowy to idealny środek słodzący. Co prawda nie ma żadnej wartości odżywczej, ale jest bardzo praktyczny. To bezbarwna, niezbyt lepka ciecz, która dobrze rozpuszcza się w wodzie i nie psuje się.  Syrop glukozowo-fruktozowy dodany do bezalkoholowych napojów owocowych stabilizuje ich smak i zapach, sprawiając, że płyn jest bardziej orzeźwiający i nie traci właściwości w czasie przechowywania. Dodatek ten ma ponadto właściwości wiążące, wypełniające oraz sklejające. Uwydatnia naturalny kolor produktów żywnościowych i podkreśla ich aromat.

A ponieważ należy do tanich, łatwych w transporcie i bardzo wydajnych dodatków słodzących, znalazł szerokie zastosowanie w przemyśle spożywczym. Syropy HFCS wykorzystuje się w produkcji dżemów, owoców kandyzowanych, zup, ketchupów, zalew do ogórków i śledzi, likierów, piwa i wyrobów piekarniczych. Często są też stosowane jako dodatek do (uznawanych za zdrowe) mlecznych napojów fermentowanych, serków twarogowych, deserów mlecznych i lodów, a także do słodzenia soków oraz napojów gazowanych i niegazowanych.

Niebezpieczny syrop glukozowo-fruktozowy

Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 10 lipca 2007 r. w sprawie znakowania środków spożywczych i dozwolonych substancji dodatkowych, HFCS powinien być zaznaczony na etykiecie jako „syrop glukozowo-fruktozowy” albo „syrop fruktozowo-glukozowy” zależnie od przewagi glukozy albo fruktozy w syropie” (ust. 18, pkt 8). I choć producenci przestrzegają tej zasady, nie podają ilości syropu dodanego do produktu. Takiej informacji nie znajdziemy także w Tabelach składu i wartości odżywczej. Trudno więc oszacować, ile syropu glukozowo-fruktozowego tak naprawdę zjadamy każdego dnia. Jest go zapewne sporo, biorąc pod uwagę ilość przetworzonej żywności w diecie przeciętnego Kowalskiego.

Syrop glukozowo-fruktozowy w pączkach i donatach.

Dla porównania W USA syrop glukozowo-fruktozowy był główną substancją słodzącą stosowaną, zwłaszcza w produkcji napojów gazowanych. Jego spożycie wzrosło o 1000 proc. od 1970 do 1990 roku. To zaś przyczyniło się do wzrostu spożycia fruktozy z 0,25 kg rocznie w roku 1970 do 28 kg w 2003 roku!!!  Nie pozostaje to bez wpływu na nasze zdrowie. I choć badania wciąż trwają już dziś wiadomo, że wysokie spożycie produktów zawierających syrop glukozowo-fruktozowy przyczynia się do rozwoju otyłości, cukrzycy nadciśnienia tętniczego, dny moczanowej, niektórych nowotworów oraz nadpobudliwości u dzieci. W badaniach na zwierzętach wykazano, że dieta bogata w ten skłądnik w ciągu 6-7 miesięcy, spowodowała przyrost masy ciała oraz znaczący wzrost poziomu trójglicerydów we krwi. To zaś może powodować zmniejszenie wrażliwości komórek na działanie insuliny, czyli insulinooporność.

Dodatkowo wzrost ilość trójglicerydów we krwi stymuluje wątrobę do zwiększonego wytwarzania glukozy, co podnosi jej poziom we krwi. A to z kolei powoduje zwiększone wydzielanie insuliny, a w dłuższym kresie przyczynia się do uszkodzenia komórek β-wysp Langerhalsa trzustki, wytwarzających insulinę. Efekt? Większe ryzyko cukrzycy.

Naukowcy twierdzą, że wysokie spożycie produktów zawierających syrop glukozowo-fruktozowy sprzyja także niealkoholowemu stłuszczeniu wątroby, które u 20 proc. osób może prowadzić do marskości wątroby, jej niewydolności a nawet raka wątroby.

Syrop glukozowo-fruktozowy w batonach i słodyczach.

Co więcej, HFCS może prowadzić do zaburzenia funkcjonowania ośrodka głodu i sytości. Zawarta w syropie fruktoza nie pobudza wydzielania insuliny i leptyny – hormonów, które wpływają na ośrodek sytości, hamując pobieranie pokarmu. Jemy więc więcej, wybierając głównie słodycze i inne posiłki zawierające węglowodany.

Jeszcze inne badania dowodzą, że spożywanie słodzonych napojów zawierających fruktozę sprzyja zwiększonemu wytwarzaniu w organizmie kwasu moczowego, co  kolei podwyższa ryzyko powstawania kamieni nerkowych i rozwoju dny moczanowej.

Jak jeść i pić, by nie żałować?

Skoro syrop glukozowo-fruktozowy jest tak groźny dla zdrowia, dlaczego dopuszcza się go do stosowania? Okazuje się, że spożywanie niewielkich ilości produktów zawierających syrop wysokofruktozowy od czasu do czasu, nie jest niebezpieczne dla zdrowia. Dlatego dotychczas nie ustalono bezpiecznej dawki produktów z HFCS. Lepiej jednak nie przekraczać 250-300 g (w sumie) produktów dosładzanych syropem glukozowo-fruktozowym dziennie. To szczególnie ważne w przypadku dzieci. To one są obecnie najbardziej zagrożone działaniem syropu glukozowo-fruktozowego. Wszystkie słodycze, a nawet uwielbiany przez dzieci keczup zawierają bowiem sporo HFCS.

Syrop glukozowo-fruktozowy w ketchupie.

Wystarczy się rozejrzeć, by zauważyć efekty jego działania (otyłość olbrzymią i coraz częstsze przypadku cukrzycy u coraz mniejszych dzieci). Dlatego warto też być świadomym konsumentem (i rodzicem). Dokładnie czytać etykiety, zwracając szczególną uwagę na skład produktu. Unikać wszelkich produktów przetworzonych, jeść najwięcej nieprzetworzonej żywności. Zamiast gotowych kupnych róbmy domowe kompoty, dżemy, konfitury, przeciery i keczupy, wyciskajmy soki – to najlepsza gwarancja długiego życia w lepszym zdrowiu.

TUTAJ przeczytasz więcej o substancjach słodzących w żywności.

Źródła:

  1. Elliott S.S., Keim N.L., Stern J.S., Teff K., Havel P.J.: Fructose, weight gain, and the insulin resistance syndrome. Am. J. Clin. Nutr., 2002, (76), 9119-22.
  2. Gryszki I., Wody smakowe, czy to dobry zamiennik wody? Food Forum 1(23), 2018: 114-116
  3. Koszowska D., Dittfeld A., Nowak A., i wsp., Cukier- czy warto go zastąpić substancjami słodzącymi? Nowa Medycyna 2014, 1: 36-41
  4. Raszeja-Wyszomirska J., Ławniczak M., Marlicz W., Mierzyńska-Kurtycz J., Milkiewicz P.: Niealkoholowa choroba stłuszczeniowa wątroby – nowe spojrzenie. Pol. Merk. Lek., 2008, XXIV (144), 568-571.
  5. Rho Y.H., Zhu Y., Choi H.K.: The epidemiology of uric acid and fructose. Semin. Nephrol., 2011, 31 (5), 410-419.
  6. Sadowska J., Rygielska M., Technologiczne aspekty i zdrowotne aspekty stosowania syropu wysokofruktozowego do produkcji żywności. ŻYWNOŚĆ. Nauka. Technologia. Jakość, 2014, 3 (94), 14 – 26 SADOWSKA, MAGDA RYGIELSKA
06.06.2019
Kurkuma już od dłuższego czasu zajmuje wysokie miejsce na liście popularnych superfoods. Równie modne są suplementy z kurkumą. Czy na pewno możesz przyjmować je bez kontroli?
05.06.2019
Najbardziej szlachetna i najzdrowsza jest czekolada gorzka. Najlepiej, by oprócz kakao – w ilości minimum 60% – znajdowało się w niej tylko masło kakaowe i cukier. 
23.05.2019
Lubisz kawę, ale nie możesz jej pić? A może wypróbujesz napary z orkiszu, cykorii, topinamburu lub żołędzi? To idealne zamienniki dla tradycyjnej małej czarnej. Co prawda mają nieco słabszy smak, ale są naprawdę zdrowe. Zresztą przekonaj się sama, jaką moc kryje w sobie kawa zbożowa bezkofeinowa.
18.01.2019
To on odpowiada za jędrność i sprężystość naszej skóry i sprawia, że stawy funkcjonują bez zarzutu. Ale kolagen, nazywany białkiem młodości, pełni znacznie więcej ważnych funkcji w naszym organizmie.
05.03.2018
Ból, obrzęk, zaczerwienienie, problem z opróżnianiem piersi, gorączka… Co trzecia mama cierpi na problemy związane z laktacją. Zazwyczaj jest to zastój pokarmu, ale czasami dochodzi do poważniejszego problemu – zapalenia piersi. O tym, jak leczyć to schorzenie, opowiada dr Katarzyna Faruga.
01.05.2019
W powszechnym przekonaniu, po treningu – niezależnie od tego czy przebiegłaś 5 km czy ćwiczyłaś godzinę na siłowni – powinnaś rozciągnąć zmęczone mięśnie. Dzięki temu unikniesz zakwasów i szybciej wrócisz do formy. Czy rzeczywiście rozciąganie ma takie właściwości? I jak rozciągać się prawidłowo? Pytamy Macieja Brożyńskiego z Warszawskiego Centrum Rehabilitacji i Osteopatii Klinicznej Fizjoklinika.