Angina to ostre zapalenie gardła i migdałków, które bardzo często dotyka dzieci, ale chorują na nią również dorośli. Najczęstszym objawem jest silny ból gardła, trudności w połykaniu i wysoka gorączka.
Rodzice przedszkolaków, ale też wszystkie osoby o skłonnościach do infekcji, często zadają sobie pytanie: czy angina jest zaraźliwa. Odpowiedź brzmi: tak — zaraźliwość anginy jest wysoka, szczególnie w pierwszych dniach choroby. A jak wygląda zarażenie anginą w praktyce? Oto najważniejsze informacje.
Drogi zakażenia
Czym właściwie jest ta choroba? Angina to ostre zapalenie gardła, często określane jako ostre zapalenie migdałków, ponieważ stan zapalny obejmuje przede wszystkim migdałki podniebienne. Może mieć różne podłoże — bywa, że odpowiada za nią zakażenie wirusowe, rzadziej grzybicze, jednak najczęściej jest to angina bakteryjna. W takiej sytuacji za rozwój choroby odpowiedzialne są bakterie paciorkowcowe, zwłaszcza Streptococcus pyogenes, wywołujące paciorkowcowe zapalenie gardła.
Ciekawe: paciorkowce często „mieszkają” w gardle zdrowych osób, nie wywołując objawów. Problem pojawia się wtedy, gdy dochodzi do osłabienia układu odpornościowego. W sprzyjających warunkach bakterie zaczynają się intensywnie namnażać, rozwija się zakażenie bakteryjne, a efektem jest pełnoobjawowa angina paciorkowcowa. Wówczas drobnoustroje obecne wcześniej w organizmie – stają się przyczyną choroby.
Zarówno angina bakteryjna, jak i angina wirusowa przenoszą się bardzo łatwo. Wysoka zakaźność anginy wynika z tego, że drobnoustroje rozprzestrzeniają się przez drogę kropelkową. Oto najczęstsze przyczyny infekcji:
- zarażenie przez kaszel
- zarażenie przez kichanie
- zarażenie przez ślinę
- zakażenie przez pocałunek
- rzadziej – zakażenie przez przedmioty
Wystarczy bliski kontakt z osobą chorą, by doszło do zakażenia anginą. Szczególnie częste jest zakażenie wśród dzieci. To zrozumiałe: w przedszkolach i szkołach łatwo o bliski kontakt i wspólne używanie przedmiotów.
Ogólne objawy zachorowania
Angina ma zwykle dość typowy przebieg i rozwija się gwałtownie. Jej objawy to przede wszystkim:
- nagły, silny ból gardła, który utrudnia przełykanie i może promieniować do ucha,
- wysoka gorączka, często z towarzyszącymi dreszczami,
- powiększone i bolesne węzły chłonne na szyi oraz pod żuchwą,
- ogólne rozbicie, ból głowy i wyraźne pogorszenie samopoczucia,
- charakterystyczny biały nalot na migdałkach, nierzadko w postaci czopów zalegających w ich zagłębieniach (angina bakteryjna).
Rodzaje anginy – od tego zależy zaraźliwość
Lekarze zgadzają się, że w praktyce wyróżniamy dwa główne rodzaje anginy: wirusową i bakteryjną. Różnią się one przebiegiem, leczeniem oraz potencjalnymi powikłaniami.
Angina wirusowa
Najczęściej jest to zakażenie wirusowe, które wywołują różne patogeny – dlatego mówi się: angina wirusowa. W takim przypadku zwykle występuje ból gardła, katar, kaszel, stan podgorączkowy i ogólne osłabienie. Jednak objawy anginy wirusowej narastają stopniowo, a choroba ma łagodniejszy przebieg. Angina wirusowa zwykle ustępuje samoistnie po kilku dniach.
Niemniej nie traćmy z oczu faktu, że zakaźność wirusowej anginy jest wysoka, zwłaszcza w pierwszej fazie choroby. Zarażenie anginą wirusową wśród dzieci następuje bardzo szybko — wystarczy jedno kichnięcie czy wspólne picie z tej samej butelki.
W przypadku rozpoznania anginy wirusowej stosuje się leczenie objawowe. Kiedy pada diagnoza: angina wirusowa, antybiotyki – nie są skuteczne, ponieważ nie działają na wirusy. Leczenie anginy wirusowej polega na odpoczynku, nawadnianiu i łagodzeniu objawów bólowych. Pomaga przyjmowanie leków przeciwbólowych i przeciwgorączkowych (ibuprofen, paracetamol), płukanie gardła (szałwia, rumianek, roztwór soli) oraz odpoczynek. Gdy angina wirusowa leczona jest właściwie, ryzyko powikłań pozostaje niewielkie.
Angina bakteryjna i angina paciorkowcowa
Znacznie poważniejszy przebieg ma angina bakteryjna, najczęściej wywoływana przez bakterie paciorkowcowe, głównie streptococcus pyogenes. To właśnie ona odpowiada za paciorkowcowe zapalenie gardła, określane również jako bakteryjne zapalenie gardła.
W tym przypadku pojawiają się nagłe i wyraźne pierwsze objawy anginy. Do typowych, czyli charakterystycznych objawów anginy, należą: silny ból gardła, wysoka gorączka, brak kaszlu, powiększone węzły chłonne i naloty na migdałkach.
Angina paciorkowcowa objawy daje bardzo intensywne. Często rozwija się wtedy angina ropna, czyli ostre zapalenie migdałków z białym nalotem. Objawy anginy ropnej obejmują silny ból przy połykaniu, trudności z mówieniem i ogólne złe samopoczucie.
Zakaźność anginy paciorkowcowej jest bardzo wysoka. Zarażenie anginą ropną może nastąpić już po krótkim kontakcie z osobą chorą. Jeden przypadek anginy bakteryjnej w rodzinie często prowadzi do kolejnego zachorowania.
Ciekawe: widoczny na migdałkach nalot to w rzeczywistości nagromadzenie włóknika oraz komórek układu odpornościowego, które uległy zniszczeniu w trakcie walki organizmu z bakteriami.
Zaraźliwość anginy u dzieci
Zaraźliwość anginy u dzieci jest szczególnie duża. Dzieci nie zawsze przestrzegają zasad higieny, często dochodzi do zarażenia przez kaszel i zarażenia przez kichanie, a wspólne zabawki sprzyjają rozprzestrzenianiu się bakterii i wirusów. Rodzice często zastanawiają się, czy mogą zarazić dziecko anginą. Tak — szczególnie gdy mamy do czynienia z anginą paciorkowcową, a leczenie nie zostało jeszcze zastosowane.
Okres wylęgania anginy – ile trwa
Lekarze podkreślają, że okres wylęgania anginy zależy od przyczyny. W przypadku anginy bakteryjnej wynosi zwykle 1–3 dni, natomiast przy postaci wirusowej może trwać do 5 dni. W tym czasie chory może już zarażać innych, nawet jeśli objawy nie są jeszcze nasilone.
Leczenie anginy – dlaczego to ważne?
W przypadku zakażenia bakteryjnego konieczne jest szybkie leczenie anginy bakteryjnej. Standardowo lekiem pierwszego wyboru jest penicylina. Na ten antybiotyk paciorkowce (wywołujące chorobę) pozostają w pełni wrażliwe. Prawidłowe leczenie anginy ropnej trwa zwykle 10 dni i zmniejsza ryzyko dalszego zakażenia. Nie należy więc absolutnie przerywać kuracji antybiotykowej.
Nie wolno też bagatelizować choroby. Nieleczona angina może prowadzić do poważnych komplikacji. Powikłania anginy paciorkowcowej obejmują, np. zapalenie mięśnia sercowego czy nerek. Dlatego każdy przypadek anginy ropnej powinien być skonsultowany z lekarzem.
W postaci wirusowej stosuje się wyłącznie leczenie objawowe i leczenie bólu gardła, ponieważ to organizm sam zwalcza patogen.
Jak ograniczyć zarażenie?
Można uchronić się przed zachorowaniem na ostre zapalenie migdałków. Kluczowe są tu: nasza odporność, sen i dieta, ponieważ zarówno angina wirusowa, czyli wirusy, jak i bakterie paciorkowcowe łatwiej atakują przy osłabieniu organizmu.
Aby zmniejszyć ryzyko, warto stosować zalecenia dotyczące profilaktyki anginy. Obejmują one:
- zalecenia dotyczące mycia rąk
- zalecenia dotyczące higieny
- unikanie wspólnych naczyń
- zalecenia dotyczące izolacji
- zalecenia dotyczące używania maseczek
- zalecenia dotyczące odpoczynku
Szczególnie istotne są zalecenia dotyczące unikania zarażenia w okresie zwiększonej liczby zachorowań.
Leczenie domowe i wsparcie terapii
Niezależnie od tego, czy rozwija się angina wirusowa, czy angina bakteryjna, warto znać podstawowe zalecenia dotyczące leczenia anginy. Gdy występuje silny ból gardła, gorączka i osłabienie, pomocne są niesteroidowe leki przeciwzapalne – łagodzą objawy i poprawiają komfort chorego. Wsparciem może być również miejscowe leczenie bólu gardła preparatami do ssania lub płukankami.
Kiedy zgłosić się do lekarza?
Jeśli występuje silny ból gardła, utrzymuje się wysoka gorączka, podejrzewamy ostre zapalenie gardła, zapalenie migdałków lub rozwija się angina migdałka, konieczna jest konsultacja lekarska.
Podsumujmy:
Angina jest chorobą wysoce zakaźną. Zarówno angina wirusowa, jak i angina paciorkowcowa łatwo przenoszą się przez drogę kropelkową. Zarażenie anginą może nastąpić bardzo szybko, szczególnie wśród dzieci.
Kluczowe znaczenie ma szybkie rozpoznanie, właściwe leczenie oraz przestrzeganie zasad higieny. Dzięki temu można ograniczyć Zarażenie anginą ropną, zmniejszyć zakaźność anginy i zapobiec groźnym powikłaniom.
Ramka: Kto choruje latem?
Choć wielu osobom ostre zapalenie migdałków kojarzy się z sezonem jesienno-zimowym, także latem jest ryzyko zakażenia bakteryjnego, w tym anginy paciorkowcowej. Powodem są gwałtowne zmiany temperatury. W czasie upałów naczynia krwionośne w gardle naturalnie się rozszerzają. Gdy nagle schładzamy organizm — pijąc bardzo zimne napoje czy jedząc lody — dochodzi do szybkiego obkurczenia naczyń. Taki nagły skurcz powoduje miejscowe niedokrwienie śluzówki. Osłabiona błona śluzowa traci część swoich mechanizmów ochronnych, a obecne w gardle bakterie paciorkowcowe mogą się łatwiej namnażać. W efekcie może rozwinąć się paciorkowcowe zapalenie gardła.
Ciekawostka: Zimne lody nie zawsze jednak szkodzą gardłu. Np. w Szwecji lekarze traktują chłód jako formę łagodnego „treningu” dla śluzówki. Chodzi o stopniowe przyzwyczajanie gardła do zmian temperatury. Schemat jest prosty: podczas letniego spaceru, zanim organizm zdąży się mocno rozgrzać, można zjeść niewielką porcję lodów, np. jedną kulkę i powtarzać taki rytuał przez kilkanaście dni. W trakcie ruchu ciało naturalnie się ogrzewa, dzięki czemu gardło ma szansę adaptować się do chłodu bez gwałtownego szoku. Taki sposób bywa traktowany jako element profilaktyki i wspierania odporności miejscowej, oczywiście pod warunkiem rozsądku i braku aktywnej infekcji, takiej jak angina bakteryjna czy paciorkowcowe zapalenie gardła.
Źródła:
1. Pelucchi C. i wsp. Guideline for the management of acute sore throat. Clinical Microbiology and Infection. 2012;18(Suppl 1):1–28.
https://www.clinicalmicrobiologyandinfection.org/article/S1198-743X(14)61968-6/fulltext
Opis: Europejskie wytyczne dotyczące diagnostyki i leczenia ostrego bólu gardła. Omawiają różnice między zapaleniem wirusowym a bakteryjnym (GAS), wskazania do antybiotykoterapii oraz ryzyko powikłań przy nieleczeniu anginy paciorkowcowej.
2. Mustafa Z., Ghaffari M., et al. Diagnostic Methods, Clinical Guidelines, and Antibiotic Treatment of Group A Streptococcal Pharyngitis. Frontiers in Cellular and Infection Microbiology. 2020;10:563627.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7593338/
Opis: Przegląd aktualnych metod diagnostycznych (wymaz, szybkie testy antygenowe) oraz zasad antybiotykoterapii w anginie paciorkowcowej. Potwierdza, że prawidłowe leczenie skraca zakaźność i zmniejsza ryzyko powikłań (np. gorączki reumatycznej).
3. Cots J.M. i wsp. Recommendations for Management of Acute Pharyngitis in Adults. International Journal of General Medicine. 2015;8:289–302.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7154615/
Opis: Analiza międzynarodowych zaleceń dotyczących leczenia ostrego zapalenia gardła u dorosłych. Podkreśla, że większość przypadków ma etiologię wirusową i nie wymaga antybiotyków, natomiast infekcja paciorkowcowa wymaga celowanego leczenia.
4. Shulman S.T. i wsp. Clinical Practice Guideline for the Diagnosis and Management of Group A Streptococcal Pharyngitis. Clinical Infectious Diseases. 2012;55(10):1279–1282.
https://academic.oup.com/cid/article/55/10/1279/321183
Opis: Amerykańskie wytyczne (IDSA) dotyczące rozpoznawania i leczenia anginy paciorkowcowej. Omawiają kryteria kliniczne (skala Centora/McIsaaca), wskazania do badań oraz antybiotykoterapię jako standard w infekcji bakteryjnej.
5. Choby B.A. Diagnosis and Treatment of Streptococcal Pharyngitis. American Family Physician. 2009;79(5):383–390.
https://www.aafp.org/pubs/afp/issues/2009/0301/p383.html
Opis: Przegląd kliniczny dla lekarzy rodzinnych — różnicowanie anginy wirusowej i bakteryjnej, zasady leczenia objawowego oraz wskazania do antybiotyków.
6. Wessels M.R. Streptococcal Pharyngitis. New England Journal of Medicine. 2011;364:648–655.
https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMcp1009126
Opis: Artykuł przeglądowy dotyczący patogenezy, objawów, zakaźności i leczenia anginy paciorkowcowej. Potwierdza, że nieleczona infekcja bakteryjna może prowadzić do powikłań immunologicznych.
7. Dziekiewicz M., Radzikowski A. Angina paciorkowcowa – zasady diagnostyki i leczenia. Pediatria i Medycyna Rodzinna. 2016;12(2):141–149. DOI:10.15557/PiMR.2016.0013
https://ppm.wum.edu.pl/docstore/download.seam?entityId=WUM514376a3d63f4f3b99ac8d89890bb189&fileId=WUM0af5e67600a84f1f93d51d6760fd1f8a
Opis: Polskie opracowanie dotyczące diagnostyki i leczenia anginy paciorkowcowej u dzieci, uwzględniające epidemiologię sezonową (szczyt zachorowań jesień–wiosna) oraz zasady terapii.
