Wrzesień dla wielu rodziców oznacza nie tylko początek nowego roku szkolnego, ale również początek sezonu infekcyjnego. Wystarczy kilka dni w szkole lub przedszkolu, aby dziecko zaczęło kichać, skarżyć się na drapanie w gardle, katar albo kaszel. Szczególnie często dotyczy to dzieci, które dopiero rozpoczynają edukację i po raz pierwszy spędzają wiele godzin dziennie w dużej grupie rówieśniczej.
Czy oznacza to, że dziecko ma słabą odporność? Niekoniecznie. Jego układ odpornościowy często dopiero „uczy się” kontaktu z wieloma drobnoustrojami, a szkoła jest miejscem bliskich kontaktów, wspólnych zabaw, dotykania tych samych przedmiotów i przebywania w zamkniętych pomieszczeniach. W takich warunkach naturalnie wzrasta ryzyko infekcji.
Pierwsze tygodnie nauki są również dobrym momentem, aby przyjrzeć się codziennym nawykom dziecka. Sen, dieta, ruch, przebywanie na świeżym powietrzu, higiena, odpoczynek oraz – co bardzo istotne – poczucie bezpieczeństwa emocjonalnego, mogą mieć ogromne znaczenie dla tego, jak organizm radzi sobie z kolejnymi wyzwaniami.
Spis treści
Dlaczego po powrocie do szkoły dzieci chorują częściej?
Częste infekcje u dzieci w pierwszych miesiącach nauki nie zawsze są powodem do niepokoju. W środowisku szkolnym dziecko ma kontakt z dużą liczbą osób, a infekcje łatwo przenoszą się drogą kropelkową i przez bliski kontakt. Znaczenie ma również wentylacja pomieszczeń, zatłoczenie oraz to, czy dzieci przestrzegają podstawowych zasad higieny.
Najczęściej pojawiają się infekcje dróg oddechowych wywołane przez wirusy. Zakażenia wirusowe mogą powodować katar, kaszel, ból lub drapanie w gardle, podwyższoną temperaturę, osłabienie czy bóle mięśni. Objawy infekcji mogą być łagodne i ustąpić po kilku dniach, ale niekiedy choroba rozwija się i wymaga konsultacji lekarskiej.
Warto pamiętać, że nie każde przeziębienie jest dowodem na nieprawidłowo funkcjonujący układ odpornościowy. Dziecko, które po raz pierwszy trafia do dużej grupy rówieśników, może w pierwszym okresie chorować częściej właśnie dlatego, że styka się z drobnoustrojami, z którymi wcześniej nie miało kontaktu.
Zakażenia bakteryjne również mogą pojawiać się w wieku szkolnym, jednak ich leczenie zależy od rodzaju infekcji i stanu dziecka. Nie trzeba z góry zakładać, że każdy ból gardła, katar czy kaszel wymaga antybiotyku. O tym, czy potrzebna jest diagnostyka i leczenie przeciwbakteryjne, powinien zdecydować lekarz.
Pierwsze tygodnie w szkole to także ogromna zmiana emocjonalna
Szczególnej uwagi potrzebują dzieci, które dopiero rozpoczynają przygodę ze szkołą. Dla dorosłego rozpoczęcie nauki może być czymś oczywistym. Dla sześciolatka czy siedmiolatka jest to jednak ogromna zmiana w jego dotychczasowym życiu.
Nowe miejsce, nauczyciele, koledzy, wymagania, hałas, konieczność pozostawania bez rodziców przez kilka godzin, nowe zasady i większa liczba bodźców powodują napięcie i przeciążenie. Nawet jeśli dziecko mówi: „Nie boję się iść do szkoły”, jego organizm reaguje na faktyczny stan emocjonalny.
Częste infekcje u dzieci szkolnych mogą być bowiem wynikiem stresu. Przewlekłe napięcie wpływa na sen, apetyt, właściwą regenerację i… prawidłową odporność organizmu. Dlatego warto patrzeć na dziecko całościowo.
Czasem dziecko zaczyna chorować właśnie wtedy, gdy wreszcie może odpocząć po kilku intensywnych dniach. Innym razem objawy pojawiają się w niedzielę wieczorem albo w poniedziałek rano. Nie należy od razu zakładać, że dziecko „wymyśla chorobę”. Zamiast tego warto spokojnie sprawdzić, co dzieje się w jego świecie.
Czy boi się nauczyciela? Czy ma trudności z nawiązaniem relacji? Czy czuje się samotne? Czy ktoś mu dokucza? Czy szkoła jest dla niego zbyt głośna albo męcząca? Czy nie chce rozstawać się z rodzicami?
Rozmowa powinna być spokojna i pozbawiona oceniania. Czasem najlepszym pytaniem nie jest: „Dlaczego nie chcesz iść do szkoły?”, ale: „Co jest dla ciebie najtrudniejsze w dzisiejszym dniu?”.
Odporność zaczyna się od podstaw
Najważniejsze zalecenia dotyczące wzmocnienia odporności nie muszą oznaczać długiej listy suplementów. Podstawą jest stworzenie dziecku warunków do prawidłowego rozwoju i regeneracji.
Szczególnie ważny jest sen. Dziecko, które regularnie chodzi spać zbyt późno, jest bardziej zmęczone, rozdrażnione, ma większe problemy z nauką. Zbyt mała ilość snu szybko przekłada się na większą zachorowalność na infekcje dróg oddechowych. Najkorzystniej, gdy dziecko idzie spać już około godziny 20.00 – 21.00.
Drugim filarem odporności jest ruch. Dziecko potrzebuje codziennej aktywności, najlepiej również na świeżym powietrzu. Spacer, jazda na rowerze, bieganie, zabawa na placu zabaw czy gra w piłkę – to są naturalne elementy zdrowego stylu życia i budowania odporności.
Kolejny element to odpoczynek. Wypełnienie każdego popołudnia zajęciami dodatkowymi może sprawić, że dziecko będzie miało niewiele czasu na swobodną zabawę i regenerację. Po kilku godzinach szkoły układ nerwowy potrzebuje nie tylko kolejnych bodźców, ale również wyciszenia i spokoju.
Dieta, która wspiera organizm dziecka
Zalecenia dotyczące zdrowej diety powinny być przede wszystkim praktyczne. Nie chodzi o to, aby każdego dnia przygotowywać idealne posiłki, lecz aby dieta dziecka była różnorodna i możliwie mało przetworzona.
Podstawą powinny być warzywa i owoce, pełnowartościowe białko, produkty pełnoziarniste, zdrowe tłuszcze, ryby, dobrej jakości mięso, jaja, fermentowane produkty mleczne oraz nasiona i orzechy – oczywiście odpowiednie do wieku i możliwości dziecka.
W praktyce szkolnej bardzo dobrze sprawdza się proste śniadanie zawierające białko, tłuszcz i węglowodany złożone. Może to być owsianka z jogurtem i owocami, jajko z pieczywem pełnoziarnistym i warzywami albo kasza jaglana z orzechami i bakaliami.
Drugie śniadanie również nie musi być skomplikowane. Kanapka z dobrej jakości pieczywa, pasta jajeczna lub hummus, warzywa, owoc, jogurt naturalny czy garść orzechów mogą być znacznie lepszym rozwiązaniem niż słodkie przekąski.
Główne zalecenia dotyczące zdrowej diety kładą nacisk przede wszystkim na źródło białka w każdym posiłku oraz unikanie cukru i słodyczy, żywności przetworzonej, słodkich napojów i przekąsek oraz produktów zawierających niezdrowe tłuszcze.
Witamina D, cynk, witamina C i inne suplementy
Jesienią wielu rodziców zaczyna zastanawiać się nad suplementacją. Szczególne znaczenie ma tutaj witamina D. Sposób jej suplementacji u dziecka powinien być dobrany do wieku, diety, ekspozycji na słońce i indywidualnych potrzeb, najlepiej po badaniach i konsultacji z pediatrą.
W diecie warto zadbać również o źródła cynku, żelaza, selenu, magnezu oraz witaminy C i witamin z grupy B. Nie oznacza to jednak, że zdrowe dziecko powinno profilaktycznie otrzymywać wszystkie te składniki w postaci suplementów.
Nadmiar również może być szkodliwy. Dlatego zamiast stosować kilka preparatów jednocześnie, lepiej najpierw ocenić sposób odżywiania dziecka, a dopiero w przypadku podejrzenia niedoboru skonsultować się ze specjalistą. Trzeba też zawsze pamiętać, że suplementy nie zastąpią prawidłowego odżywiania, snu i odpoczynku.
Naturalne zalecenia dotyczące wzmocnienia odporności
Zioła i przyprawy
Warto umieścić w codziennej diecie dziecka zioła i przyprawy, które naturalnie wspierają odporność.
Do takich należy miedzy innymi imbir, kurkuma, czosnek, cebula, cynamon, kardamon, goździki, anyż gwiaździsty, gałka muszkatołowa – oczywiście w ilościach dostosowanych do wieku i preferencji smakowych dziecka.
Dobrym pomysłem jest przyzwyczajenie dziecka do picia naparów ziołowych. W okresie jesienno-zimowym doskonale sprawdza się napar z kwiatów lipy, z kwiatów czarnego bzu, nasion kopru włoskiego lub anyżu, z ziela kocanki lub babki lancetowatej. Można je dosłodzić naturalnymi sokami – z malin, owoców czarnego bzu, czarnej porzeczki, aronii lub niewielką ilością miodu (miód – u dzieci powyżej 1 roku życia!).
U dzieci powyżej 7 roku życia i nastolatków można sięgnąć po preparaty z jeżówki (Echinacea), która słynie ze swojego działania wspierającego odporność – zmniejsza ryzyko częstych przeziębień. Przydaje się także w przypadku już zaistniałych infekcji dróg oddechowych, ponieważ łagodzi ich przebieg.
Produkty pszczele w jesiennej apteczce
Miód, propolis, mleczko pszczele czy pierzga od lat zajmują ważne miejsce w naturalnym podejściu do zdrowia. Miód to naturalny antybiotyk – wskazany w przypadku częstych infekcji u dzieci, poprawia odporność, ma działanie odżywcze, antybiotyczne i nawilżające. Sprawdzi się w przypadku suchego kaszlu czy bólu gardła.
Propolis jest produktem o złożonym składzie. Ma działanie przeciwdrobnoustrojowe, przeciwzapalne, antyoksydacyjne i wzmacniające odporność. Pomaga w stanach zapalnych gardła, przeziębieniach i infekcjach wirusowych dróg oddechowych. Warto poszukać takiego preparatu z propolisem, który nie zawiera alkoholu i może być stosowany u małych dzieci.
Probiotyki
Mikrobiota jelitowa jest niezwykle ważnym elementem funkcjonowania organizmu i podstawą, jeśli chodzi o prawidłową odporność. Dlatego w diecie dziecka warto uwzględniać produkty fermentowane, takie jak jogurt naturalny, kefir, maślanka czy rozmaite kiszonki, ponieważ są one naturalnym źródłem bakterii probiotycznych. Wspierając naszą mikrobiotę jelitową, produkty te przyczyniają się do poprawy odporności i profilaktyki częstych infekcji u dziecka.
Jeżeli dziecko nie chce jeść takich produktów, warto zainwestować w dobry preparat probiotyczny – dobrze przyswajalny, o sprawdzonym składzie i dostosowany do wieku dziecka.
Homeopatia – indywidualne spojrzenie na dziecko
W naturalnym podejściu do zdrowia ważne miejsce zajmuje homeopatia. Jej podstawą jest indywidualne spojrzenie na dziecko i objawy infekcji. W praktyce homeopatycznej bierze się pod uwagę między innymi etiologię choroby, charakter gorączki, rodzaj wydzieliny, pragnienie, sen, reakcję na ciepło i zimno, zachowanie dziecka oraz jego ogólną kondycję.
Na szczególną uwagę zasługuje wysoki profil bezpieczeństwa homeopatii. Terapia ta może być stosowana w każdym wieku, nawet u najmłodszych. Leki homeopatyczne nie wywołują działań niepożądanych i nie wchodzą w interakcje z innymi metodami leczenia.
Dobór preparatu jest tu zawsze indywidualnie dopasowany do potrzeb dziecka. Warto mieć pod ręką takie specyfiki jak:
- aconitum napellus – wskazany, gdy objawy infekcji są intensywne, gwałtowne i szybko się rozwijają, a wysoka gorączka i suchy kaszel często pojawiają się po przewianiu zimnym wiatrem, dziecko jest rozpalone i pobudzone
- gelsemium sempervirens – przyda się w przypadku infekcji z bardzo silnym osłabieniem, drżeniem, gorączką i brakiem pragnienia
- belladonna – pomocna przy wysokiej gorączce, przebiegającej z potami, suchym kaszlem i nadwrażliwością na bodźce
- eupatorium perfoliatum – szczególnie użyteczne przy objawach typowych dla grypy, z bólem kości, mięśni, stawów i głowy
- ferrum phosphoricum – po który warto sięgnąć od razu, jak tylko obserwujemy pierwsze objawy infekcji – dziecko jest osłabione, pokłada się, lekko gorączkuje, pokasłuje
Po powrocie do szkoły warto stosować u dziecka homeopatyczne thymuline, które poprawia odporność i wskazane jest szczególnie przy częstych infekcjach u dzieci, łatwo zapadających na anginę, zapalenie ucha czy gardła.
Rodzice, stosujący homeopatię, często od razu sięgają po rozwiązania, które znają z wcześniejszych doświadczeń. Warto jednak obserwować dziecko za każdym razem od nowa, ponieważ obraz kolejnych infekcji może być zupełnie inny. Jeśli nie jesteś pewny, jaki lek będzie najbardziej wskazany, najlepiej skonsultować się ze specjalistą.
Bardzo ważne jest również to, że w homeopatii zwraca się uwagę także na emocje u dziecka i jego indywidualny sposób reagowania. Jest to szczególnie przydatne w przypadku dzieci, które wyraźnie reagują na stres związany ze szkołą, zmianą środowiska czy rozłąką z rodzicami.
W sytuacjach stresowych mogą się przydać takie remedia, jak homeopatyczna ignatia amara, pulsatilla, gelsemium, argentum nitricum, staphysagria i wiele innych. Dobór leku w takiej sytuacji najlepiej pozostawić zaufanemu terapeucie – homeopacie, który nie tylko wybierze lek, ale również poprowadzi dalsze leczenie.
Szkoła a emocje
Dziecko nie zawsze potrafi powiedzieć: „Jestem przeciążony”, „Boję się, że sobie nie poradzę” albo „Brakuje mi mamy”. Zamiast tego może pojawić się ból brzucha, ból głowy, problemy ze snem, płacz, rozdrażnienie, brak apetytu albo niechęć do szkoły.
Nie oznacza to, że objawy są „wymyślone”. Przeciwnie – ciało i emocje są ze sobą ściśle powiązane. Zadaniem rodzica jest więc nie tylko zadbanie o witaminy, zioła czy odpowiednią dietę, ale także o codzienną porcję bliskości. Wspólna kolacja, rozmowa przed snem, czytanie książki, przytulenie i czas spędzony tylko z dzieckiem, mają dla niego ogromne znaczenie.
Szczególnie w pierwszych tygodniach szkoły dziecko powinno mieć poczucie, że nie musi być idealne. Nie musi od razu mieć najlepszych ocen, wielu przyjaciół i perfekcyjnie radzić sobie z każdą sytuacją.
Jak rozpoznać początek infekcji?
Najważniejsze jest nauczenie się obserwowania dziecka. Pierwsze objawy infekcji mogą być bardzo subtelne. Dziecko może być bardziej senne niż zwykle, marudne, apatyczne, mieć mniejszy apetyt albo narzekać na ból głowy czy gardła. Później mogą pojawić się katar, kaszel, kichanie, chrypka, podwyższona temperatura ciała.
Rodzice często popełniają zasadniczy błąd: próbują natychmiast „wyleczyć” każdy objaw. Tymczasem gorączka, katar czy kaszel są częścią naturalnej odpowiedzi odpornościowej organizmu. Pozwólmy dziecku „pochorować” kilka dni, uważnie je obserwując i wzmacniając jego układ odpornościowy naturalnymi metodami. To pomoże wzmocnić organizm, który wyjdzie z takiej infekcji obronną ręką.
Jeśli jednak po 2-3 dniach nie następuje żadna poprawa, a stan dziecka się pogarsza, należy neizwłocznie udać się do lekarza!
Kiedy dziecko powinno zostać w domu?
Jeżeli dziecko ma gorączkę, jest osłabione, nasila się kaszel lub inne objawy utrudniające normalne funkcjonowanie, powinno odpoczywać w domu. Nie można wysyłać chorego dziecka do szkoły tylko dlatego, że „nie może mieć zaległości”.
Organizm potrzebuje energii na wyzdrowienie i regenerację. Dziecko, które wraca do szkoły zbyt szybko, może nie tylko dłużej dochodzić do siebie, ale również mieć trudności z koncentracją i nauką.
Ważne jest również ograniczanie kontaktu z innymi dziećmi w okresie nasilonych objawów, ponieważ zmniejsza to ryzyko infekcji w grupie.
Zalecenia dotyczące higieny
Higiena rąk jest jednym z najprostszych sposobów ograniczania rozprzestrzeniania się wielu infekcji. Dziecko powinno wiedzieć, kiedy i jak dokładnie myć ręce.
Zalecenia dotyczące higieny obejmują przede wszystkim mycie rąk wodą z mydłem, szczególnie po skorzystaniu z toalety, przed jedzeniem, po powrocie do domu oraz po kaszlu, kichaniu czy wydmuchiwaniu nosa.
Higiena rąk nie powinna jednak przerodzić się w obsesyjne czyszczenie wszystkiego dookoła. Dziecko potrzebuje normalnego kontaktu ze środowiskiem. Chodzi o wyrobienie prostych, powtarzalnych nawyków.
Warto również nauczyć dziecko, aby kaszlało i kichało w zgięcie łokcia lub chusteczkę, a nie w dłonie. Chusteczkę należy od razu wyrzucić, a następnie umyć ręce. Takie zalecenia dotyczące higieny są elementarnym standardem, który istotnie ogranicza rozprzestrzenianie się infekcji.
Czy można całkowicie uniknąć infekcji?
Nie. I być może właśnie to jest jedna z najważniejszych rzeczy, które rodzice powinni zaakceptować. Celem nie jest zapewnienie dziecku środowiska całkowicie wolnego od drobnoustrojów, lecz stworzenie takich warunków, aby organizm mógł prawidłowo reagować na kontakt z nimi.
Ryzyko częstych przeziębień można ograniczać poprzez naturalne zalecenia dotyczące wzmocnienia odporności. Sen i odpoczynek, zdrowa dieta, aktywność, balans emocjonalny – to jest prawidłowa profilaktyka częstych infekcji u dziecka.
Nie ma jednego preparatu, który sprawi, że dziecko przestanie chorować. Warto pamiętać, że częste infekcje u dzieci mogą mieć różne przyczyny. Jeżeli dziecko choruje wyjątkowo często, infekcje są ciężkie, trwają długo, nawracają w nietypowy sposób albo towarzyszą im zaburzenia wzrostu, przewlekłe zmęczenie czy inne niepokojące objawy, należy skonsultować się z pediatrą.
Jesienna odporność to nie jeden preparat…
Najlepsze zalecenia dotyczące wzmocnienia odporności są często zaskakująco proste. Dziecko powinno odpowiednio długo spać, codziennie się ruszać, przebywać na świeżym powietrzu, jeść różnorodne posiłki i mieć czas na odpoczynek.
Zioła, produkty pszczele, odpowiednie suplementy, homeopatia, probiotyki oraz inne naturalne metody są ważnym dodatkiem do takiego stylu życia. Nie powinny jednak zastępować podstaw.
W naturalnym podejściu do zdrowia bardzo ważna jest właśnie ta perspektywa: nie koncentrować się wyłącznie na objawach chorobowych, ale patrzeć na dziecko jako całość i codziennie dbać o wzmocnienie jego odporności.
Źródła:
- https://stronazdrowia.pl/powrot-dzieci-do-szkoly-jak-ograniczyc-ciagle-infekcje-w-pierwszych-tygodniach-nauki/ar/c14p2-29262839#google_vignette
- https://pacjent.gov.pl/aktualnosc/zdrowy-powrot-do-szkoly
- https://zanmed.pl/blog/powrot-do-szkoly-zwiekszone-ryzyko-infekcji-i-jak-sie-przed-nimi-chronic
- D. Demarque , J. Jouanny, B. Poitevin, Y. Saint – Jean. Homeopatyczna materia medica
